Mn Services: The former Dutch politician now engaging with Wal-Mart
August 28th, 2008
RI talks to Kris Douma, who leads the governance of 2000 companies worldwide for Mn Services, the Dutch pension fund manager.
by Hugh Wheelan | Kris Douma
Kris Douma is no stranger to the politics that goes with lobbying some of the world’s biggest and sometimes most controversial companies. Prior to becoming head of responsible investment support and active ownership at Mn Services, the Dutch pension fund manager in April 2007, he stood for four years as a member of parliament for the Dutch Social Democratic Party (PvdA). In that time, he worked on major social and economic reform such as the Tabaksblat code of corporate governance and the European Transparency Directive. Before that, he spent 15 years at FNV Bondgenoten, the largest Dutch trade union. More recently, Douma was a member of the group of European institutional investors including F&C, the UK fund manager, that called for support for a resolution they placed on the agenda at the June annual general meeting (AGM) of Wal-Mart, the world’s biggest supermarket chain. The investors expressed concern over the company’s apparent intransigence faced with continued bans by some US cities on Wal-Mart type, out-of-town hypermarkets. They also challenged its failure to comply with international labour standards.?Wal-Mart’s poor business reputation, they said, was driving away customers and putting their investments at risk.
It was not the first time Wal-Mart had faced investor ire. In 2006, the Norwegian Government Pension Fund blacklisted the grocer because of child labour violations by its suppliers in the developing world and the obstruction of union representation for US workers. The Norwegian fund sold off more than $400m worth of Wal-Mart shares. At the time, the decision provoked sharp criticism from Benson Whitney, US Ambassador to Norway, who accused the fund of a “national judgment of the ethics of these companies,” and took up the issue with the Norwegian government. Douma says the latest resolution was dropped just days before the Wal-Mart AGM, reflecting a change of attitude at the company: “We are now talking with Wal-Mart on these concerns. They decided that we as shareholders were not something to be scared of and we eventually managed to liaise with their legal department. Sometimes the most difficult barrier in an engagement is talking with the right people.” Subsequently, the investors issued a joint engagement statement with Wal-Mart. Douma says the success of the engagement requires vigilance: “Wal-Mart says it will establish a policy to ensure that certain kinds of labour rights abuses do not happen again. We as investors need to look at implementation and make sure there is no subsequent relapse of the problem.”
Mn Services, which manages €65bn ($96bn) in assets for 15 Dutch pension funds and two insurance companies, has become one of the most vocal supporters of responsible investment. The fund manager is wholly owned by the two main Dutch pension funds for the metal industry: the €33bn PMT and the €21.5bn PME funds. Both funds and Mn Services are signatories to the United Nations Principles for Responsible Investment (PRI). Douma says the PRI has been crucial in rallying investors around a set of general responsibility guidelines. But he believes the initiative needs to be “more specific” in what it means for investors as it matures. At Mn Services, Douma’s role is to lead share voting, engagement and, where necessary class action law suits, across all asset classes. Effectively, he is the proxy holder of rights in approximately 2000 companies worldwide. In June this year, PMT and PME issued a joint responsible investment policy via Mn Services, aligning all investments with eight principles from international agreements and standards.?It covers company strategy, company governance, human rights, labour rights, the environment, anti-corruption, supply chains, and transparency.??Notably, the funds said the use of voting rights was key, adding: “The recent attention on the personnel policy of the American supermarket giant Wal-Mart shows how an active dialogue and the voting policy can work in practice.”??Douma says there were two main drivers of the new policy. The first was a growing call for such policies by Dutch trades unions. The second was the influence of 2007’s Zembla documentary on pension fund investment in companies manufacturing cluster bombs, which gave rise to a huge public outcry. Douma says: “As a result of the policy, we now work closely within existing international guidelines such as the UN
Global Compact, OECD guidelines, and international guidance on the use of company sub-contractors, etc. The first step for us was to look at Dutch companies to see that they were compliant.” One of the next moves, he says, was to screen portfolios for links to cluster bomb manufacturers: “There were 60 companies where we had concerns. If the company was non-compliant on cluster bomb production, then we excluded it. If there was an issue with the company over links to cluster bomb production, such as being a component supplier, then we engaged.”
“They decided that we as shareholders were not something to be scared of and we eventually managed to liaise with their legal department.”
Douma explains that for engagements with smaller companies, the fund manager approaches the target company on its own. With bigger companies, engagement either involves the services of F&C, which Mn Services employs to engage on its behalf, or happens via collaboration through the UNPRI Clearing House, a private intranet engagement forum for PRI members. Douma says: “F&C often makes first contact, but with some companies it is extremely difficult to get that far. Other companies are extensive in explaining what they propose to do about certain concerns. For example, we have an engagement with Lundin Petroleum in Sweden about potential issues of complicity with the Sudanese government on human rights issues. Our role now is to be sure they are proactive in implementing some of the best practices they have identified for future projects.”
On country-specific issues like state human rights violations in Sudan or Burma, Douma believes the role of the investor is to use all possible influence to ensure there is no complicity via the companies it invests in: “We want to be sure that companies in these countries are using every lever they have to pressure the authorities to change. We are not asking companies to leave Sudan or Burma, because it’s questionable what that would achieve.” This kind of engagement, he says, can take a long time – sometimes years: “If the company is not open to discussion, then the divestment option is there. In other cases it is black and white. For example, with the use of forced labour or child workers, either companies comply and change their policies according to international standards, or we divest.”
Gradually, Mn Services is finessing its engagement strategy to include other issues such as people displacement as a result of mining or large-scale infrastructure projects such as dams: “We recently hired someone who was formerly at the World Bank and has experience of resettlement projects and we are now examining oil companies that have been involved in forced resettlements.” To date, the manager has also focused responsible investment activity on equity holdings. “The next step is to adapt the strategy to other asset classes. We are looking at hedge funds, for example, and how they can be socially responsible. We are also examining private equity, which can play a very important economic role, particularly in the venture stage,” says Douma.
terug
Stop ‘gezeur’ over topbeloningen
31-12-2007
Artikel in het Financieele Dagblad van Kris Douma.
Na gemiste kans Frijns is het zaak dat alle betrokkenen eindelijk hun eigen verantwoordelijkheid nemen
Nu de Commissie Frijns haar rapport heeft gepubliceerd en de eerste politieke reacties er liggen blijkt eens te meer hoe het debat over topbeloningen een spel is geworden van het ontlopen van de eigen verantwoordelijkheid van de verschillende partijen. De aanbevelingen van Frijns zijn buitengewoon slap (‘geef ons meer tijd’), maar toch matigt diezelfde Commissie zich aan de overheid te adviseren van wettelijke maatregelen af te zien. De Commissie wordt daarmee onderdeel van het probleem, door te vervallen in de reactie die in de psychologie zo fraai ‘denial’ heet en verantwoordelijkheid te erkennen noch te nemen. Aan het ‘gezeur’ over topbeloning kan een eind komen als ieder nu eens ophoudt het ‘aapje’ op andermans schouder te zetten en eerst het éigen karwei klaart. De Commissie Frijns constateert dat de topbeloningen fors zijn gestegen. Dat geldt ‘vooral bij de grote bedrijven en dan vooral bij de voorzitters. Dat past bij wat er in Europa gebeurt.’ Dat die topbeloningen sterk stijgen bleek eerder al uit publicaties en onderzoek van professor Mertens van de EUR. Dat het ‘past bij wat er in Europa gebeurt’ is echter een erg misleidende opmerking. Inderdaad, overal in de wereld is de tendens dat de topbeloningen stijgen, maar tegelijk is overal in de wereld de kritiek op die stijgende topbeloningen aan de orde van de dag. Dat is het geval in Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk én in de VS. Zelfs daar hebben de waanzinnige topbeloningen geleid tot een groeiende stroom aandeelhoudersresoluties die vragen om ‘say on pay’. Twee belangrijke aspecten worden nog vaak vergeten. Allereerst wordt vaak gesteld dat topondernemers internationaal schaars zijn en dus een hoog inkomen kunnen bedingen. Veel topmanagers verdienen veel terwijl ze geen echte ondernemers zijn. Ze zijn werknemers, lopen een beperkt risico en zelden hangen de topbeloningen samen met excellente ondernemersprestaties. Was Rijkman Groenink een goede ondernemer geweest, dan was de kritiek minder geweest. Het beloningsbeleid zou ondernemerschap, dat wil zeggen innovatie, nieuwe producten en markten en slimmer werken, moeten stimuleren. Ten tweede is het na meer dan vijf jaar publiek debat een punt van zorg dat juist veel topmanagers nog in ‘denial’, de ontkenningsfase zitten. Van topmanagers, die niet adequaat reageren op maatschappelijke signalen dat hun beloning soms perverse trekken aanneemt, is het zeer de vraag of ze op andere externe signalen wél adequaat reageren. ‘Denial’ in de managementtop is hét signaal dat die top de feeling met de werkelijkheid kwijt is of dreigt te raken. Topmanagers kunnen leiderschap tonen door zelfbeheersing. Topmanagers die niet over die vorm van zelfbeheersing beschikken vormen een ernstig bedrijfsrisico. Zo lang bij veel topmanagers die zelfbeheersing ontbreekt, moeten andere partijen verantwoordelijkheid nemen en die niet doorschuiven naar anderen. Vakbonden kunnen flexibele beloning van alle werknemers koppelen aan die van de top en zo via de cao-tafel die topbeloning onderwerp van onderhandeling maken. Ondernemingsraden hebben nu al de mogelijkheid tot maximaal een derde van het aantal commissarissen voor te dragen en de mogelijkheid over de hoofdlijnen van het beloningsbeleid hun standpunt aan de aandeelhoudersvergadering te geven. Een uitbreiding van bevoegdheden is misschien nodig, maar gebruik eindelijk de bevoegdheden die er al zijn. Voor commissarissen ligt er een cruciale taak, niet alleen om de huidige aanbevelingen uitgevoerd te krijgen, maar vooral om te zorgen dat het leidt tot een effectieve beperking van de topbeloningen. Nog te vaak worden prestatiebonussen toegekend voor ondermaatse prestaties, worden geen maxima voor het totale beloningspakket aangebracht en wordt de waarde van het beloningspakket niet bevroren in een situatie van ‘change of control’. Belangrijk probleem is ook dat veel ondernemingen in hun beloning boven het gemiddelde of de mediaan in hun ‘peer group’ willen zitten. Dat leidt van jaar tot jaar tot verhoging van dat gemiddelde: een doorzichtige truc van haasje-over, waaraan commissarissen snel een eind moeten maken. Commissarissen moeten ook meer achteraf corrigeren als prestaties ondermaats zijn, of het totale beloningspakket om andere redenen te hoog uitvalt. Institutionele beleggers, waaronder pensioenfondsen, hebben de afgelopen jaren enkele malen tegen het voorgestelde beloningsbeleid gestemd. Met het gespreide aandelenkapitaal en de hoge mate van volgzaamheid van veel institutionele aandeelhouders (veel buitenlandse aandeelhouders stemmen zelden of nooit tegen managementvoorstellen) leidt dat vrijwel nooit tot verwerping van die voorstellen. Institutionele vermogensbeheerders, zoals ABP, PGGM en Mn Services, kiezen daarom steeds meer voor een dialoog met ondernemingen om het beloningsbeleid te beïnvloeden. Dat kan zeker nog een tandje scherper, door te benadrukken dat te hoge beloning een signaal is voor aandeelhouders dat het management onvoldoende in staat is signalen uit de omgeving op te pikken en door commissarissen in de aandeelhoudersvergadering scherp aan de tand te voelen over de wijze waarop zij hun werk doen. En de politiek? Specifieke ingrepen zijn alleen verdedigbaar in de (semi-)publieke sector. De politiek kan andere partijen (or, commissarissen, aandeelhouders) instrumenten verschaffen om verantwoordelijkheden voor de primaire inkomensvorming waar te kunnen maken. En de politiek moet zelf tot de conclusie komen of zij vindt dat direct ingrijpen gewenst is in de secundaire inkomensverdeling. In de (volledig) private sector moet de politiek kijken naar de uitkomsten van de primaire inkomensverdeling. Vindt ze die ongewenst, dan kan ze via de belastingen en premies corrigeren, zonder aanzien des persoons, zoals het een nette overheid betaamt. Het Frijns-rapport is voor de aanpak van topbeloningen een gemiste kans. Het wordt tijd dat ieder nu eens begint, zonder de zooi naar de buren te schuiven, het eigen straatje schoon te vegen.
Kris Douma, oud-lid van de Tweede kamer voor de PvdA is verantwoordelijk voor ‘actief aandeelhouderschap’ bij vermogensbeheerder Mn Services. Hij schrijft op persoonlijke titel.
terug
Stork bewijst noodzaak herstel wet
5-2-2007
Artikel in het Financieele Dagblad van Kris Douma.
Toch vreemd dat de Ondernemingskamer de bij Stork ingezette beschermingconstructie terzijde schuift. CDA en PvdA vochten met succes voor het belang van alle stakeholders.
De uitspraak van de Ondernemingskamer in de zaak van Stork en zijn vasthoudende belagers Centaurus en Paulson vormt een bevestiging van het Rijnlands model dat oog heeft voor alle stakeholders en in de publieke opinie weer op meer steun kan rekenen. Voor politici is er de komende tijd nog het nodige reparatiewerk aan de wetgeving te verrichten. Maar de nu al te laat ingevoerde Wet implementatie overnamerichtlijn moet zo snel mogelijk in het Staatsblad. Met de wijziging van deze wet is de coöptatie van commissarissen terecht geschrapt en de aanzet gegeven tot het afbreken van het old-boy netwerk in de raden van commissarissen (RvC). Dat de zodoende vrijvallende macht naar de aandeelhouders ging, vond iedereen in 2003/2004 volstrekt normaal. Toen de PvdA bij de wetbehandeling zich verzette tegen het schrappen van de mogelijkheid van bescherming door middel van certificering, werd dat door commentatoren bijna als een archaïsche actie afgekeurd. Onder druk van ABN Amro en met uiteindelijke steun van de tandenknarsende minister Zalm — Financiën — en toenmalig minister Donner — Justitie — bleef die beschermingsconstructie. Bij de implementatie van de Europese overnamerichtlijn heeft de regering opnieuw geprobeerd deze beschermingsconstructie op te ruimen. Bovendien werd een ‘doorbraakregel’ geïntroduceerd die de bestaande beschermingsconstructies na zes maanden automatisch terzijde zou schuiven. Na maanden touwtrekken werden deze onderdelen onder druk van CDA en PvdA geschrapt. Beschermingsconstructies waren en blijven dus mogelijk, om te waarborgen dat in het beleid van de onderneming aan de opvattingen van verschillende stakeholders recht wordt gedaan en te waarborgen dat de raad van bestuur de verantwoordelijkheid houdt voor strategische beleidskeuzes. Dan is het toch vreemd dat de Ondernemingskamer de door Stork ingezette beschermingsconstructie terzijde schuift. Interessant is de vraag hoe de kwestie-Stork zou zijn verlopen als de Wet implementatie Europese overnamerichtlijn al in het Staatsblad zou zijn verschenen. Volgens de richtlijn en het wetsvoorstel dat nu bij de Eerste Kamer ligt moet een aandeelhouder — of samenwerkingsverband van aandeelhouders — dat meer dan 30 procent van de aandelen bezit een verplicht openbaar bod doen op de uitstaande aandelen. Zoals in de Stork- zaak blijkt is 30 procent een controlerend minderheidsbelang en is het dus terecht dat de andere aandeelhouders in de mogelijkheid worden gesteld hun aandelen te verkopen. De verplichting tot het doen van een openbaar overnamebod zou tevens kunnen werken als een beschermingsconstructie. Immers, wie geen openbaar bod wil doen moet onder de 30 procent blijven. In de Wet op de structuurvennootschap wordt ook de invloed van werknemers vergroot door een uitbreiding van het voordrachtsrecht voor ondernemingsraden en bevestigd dat de onderneming een belangengemeenschap van verschillende stakeholders is, waarin aandeelhouders niet het alleenvertoningsrecht hebben. Dat is ook de kern van de uitspraak van de Ondernemingskamer in de zaak Stork. De Stork-uitspraak is gevolgd door de benoeming van de drie topcommissarissen, Wim Kok, Cees Van Lede en Dudley Eustace. De benoeming van nieuwe commissarissen, naast een voortzetting van de huidige RvC, roept vanzelfsprekend discussies op over de machtsverhoudingen tussen die beide categorieën commissarissen en lijkt nog niet het gehoopte ei van Columbus. In de Nederlandse wetgeving kan een onderneming zich niet tegen een vijandige overname verzetten, zonder zinvol overleg te voeren en alternatieven aan te bieden. Uiteindelijk kunnen aandeelhouders een RvC naar huis sturen. Ook dan moet de Ondernemingskamer een nieuwe raad benoemen. In de wet staat voor deze situatie geen procedure. Het zou logisch zijn als een nieuwe RvC bestaat uit drie commissarissen die het vertrouwen genieten van respectievelijk de onderneming, de aandeelhouders en de werknemers. Uit de afloop van de Stork-zaak moet blijken of zo’n wettelijke voorziening nodig is. De kwestie-Stork markeert een omslag in de publieke opinie richting behoud van het Rijnlands model. Daarmee is een belangrijke piketpaal geslagen voor de verdere modernisering van het ondernemingsrecht, in Nederland, én in Europa.
Kris Douma is voormalig woordvoerder corporate governance voor de PvdA in de Tweede Kamer.
terug
Gekibbel in WTO mag arme landen niet schaden
08.09.2006
Artikel in het Financieele Dagblad van Kris Douma en Europarlementariër Max van den Berg over de WTO.
Als de afgebroken onderhandelingen in de wereldhandelsronde niet worden hervat, moeten de reeds gemaakte afspraken ten gunste van de armste landen toch doorgaan. Met de opschorting van de handelsronde staan ook die zwaarbevochten afspraken op losse schroeven. Zonder akkoord, geen handtekening en dus geen verplichting voor de leden van de wereldhandelsorganisatie WTO om hun woorden in daden om te zetten. Maar de armste landen mogen in geen geval de dupe worden van het gekibbel tussen de Europese Unie, de Verenigde Staten en de opkomende economieën.
Eind juli strandden onder druk van de Europese en Amerikaanse boerenlobby de onderhandelingen die in 2001 warengestart. De EU en de VS weigerden hun sterk verstorende landbouwbeleid verder te hervormen. Dat is voor de armste landen echter van levensbelang.
In de afgelopen jaren werden de grootste handelsblokken het wel eens over kleine stapjes in de hervorming van hun landbouwbeleid. Er is overeengekomen dat exportsubsidies op landbouwproducten in 2013 worden afgeschaft. Nu dumpt de EU voedseloverschotten nog met forse subsidies in ontwikkelingslanden, waardoor lokale boeren hun producten niet kunnen verkopen.
Ook garandeerden de VS en Japan, in navolging van de EU, vrije markttoegang voor een groot aantal landbouwproducten uit de minst ontwikkelde landen. Verder kwamen de leden van de Wereldhandelsorganisatie een uitgebreid pakket zogeheten 'hulp voor handel'-maatregelen voor de armste landen overeen. Dit betekent geld voor bijvoorbeeld de aanleg van wegen, het stroomlijnen van exportprocedures en steun bij het voldoen aan verschillende standaarden en keurmerken.
Tot slot werd in deze wereldhandelsronde ook een voorzichtig begin gemaakt met de afbraak van de Amerikaanse steun aan de katoensector. Die steun leidde in vier landen in West-Afrika tot een sterke daling in de katoenexport, en daarmee tot halvering van de inkomsten in harde valuta.Armoede en honger waren het gevolg. Het huidige landbouwbeleid van de EU en de VS blijkt letterlijk dodelijk te kunnen zijn, en hervorming dus onvermijdelijk.
De gemaakte afspraken voor eerlijkere handel moeten ongeacht de toekomst van de wereldhandelsronde worden nageleefd. De afgebroken onderhandelingen mogen niet worden gebruikt om de gedane concessies in te trekken.Tegelijk mag in ruil voor markttoegang van alle landen gevraagd worden dat ze internationale afspraken op het gebied van arbeidsomstandigheden en milieu naleven. Dus geen kinderarbeid, geen dwangarbeid, maar wel vrijheid van vakvereniging en respect voor natuur en milieu.
Het valt aan de Nederlandse suikersector immers niet uit te leggen dat ze in het kader van eerlijke handel wel markttoegang moeten bieden, maar geen 'stop!' mogen roepen als op Braziliaanse suikerplantages kinderslavernij aan de orde van de dag is. Alleen onder eerlijke voorwaarden kunnen ontwikkelingslanden echt de weg inslaan naar ontwikkeling en armoedebestrijding.
Politiek leiderschap is nodig om de boerenlobby in de VS en de EU te breken. Tot de wereldhandelsronde weer op de rails staat, moeten we onze beloften aan de minst ontwikkelde landen nakomen.
Kris Douma is lid Tweede Kamer PvdA en woordvoerder economische globalisering. Max van den Berg is lid Europees Parlement PvdA.
terug
Corporate governance is nog niet in balans
17.08.2006
Artikel van Kris Douma in het Financieele Dagblad van woensdag 16 augustus 2006 over corporate governance.
Stop met uitbreiden aandeelhoudersmacht. Geef meer invloed aan stakeholders. Bouw op vertrouwen, maar verhoog de straffen. De PvdA-visie op het ondernemingsbestuur.
De corporate governance van Nederlandse bedrijven is gestegen naar de internationale top, dankzij de wet Structuurregeling en de code-Tabaksblat. Niemand heeft het nog over een 'Dutch discount'. Ook in de visie van de PvdA is dat winst. Een dynamisch bedrijfsleven is cruciaal voor economische groei en duurzaamheid. Toch is er na de Ahold-affaire, de toestroom van hedge funds naar Europa en de al jaren achterblijvende economische prestaties van Europa alle reden om te kijken of de balans wel in orde is. Het 'old boys network' is doorbroken, de aandeelhouders hebben meer macht. Maar verbetering van de checks-and-balances is nodig, want de corporate governance is nog niet in balans. Aandeelhouderswaarde krijgt nu te veel aandacht.
Door de wijziging van de Wet structuurregeling kwam er, met steun van de PvdA, meer invloed voor aandeelhouders. Nederland scoort op dit moment met Groot-Brittannië het best op internationale lijstjes voor corporate governance. Tegelijk zijn er enkele perverse effecten van de eenzijdige focus op shareholder value. Veel fusies, splitsingen, reorganisaties en uitbestedingen, die worden afgedwongen door de kapitaalmarkt, blijken averechtse economische effecten hebben, gaan ten koste van autonome groei en banen. Toch is dat een deel van het spel dat op de beurzen momenteel wordt gespeeld.
Hedge funds blijken in staat ook Nederlandse ondernemingen zoals Vendex, VNU , Nutreco in hun greep te krijgen, soms met als gevolg dat de langetermijnstrategie van die ondernemingen overhoop wordt gegooid. Uit angst voor hedge funds verkopen ondernemingen hele divisies, zoals Philips zijn chipdivisie, of kopen ondernemingen eigen aandelen in. Dat onttrekt ruimte aan gewenste investeringen. Er zijn zelfs uitwassen bij pensioenfondsen, die aandelen uitlenen aan hedge funds, waarmee vervolgens tegen de waarde van dat aandeel wordt gespeculeerd.
De rechter ziet vooralsnog geen verband tussen de boekhoudfraude bij een Ahold -dochter in de Verenigde Staten en de kwestie van de 'valsheid in geschrifte' bij de side letters van Ahold in Nederland. Toch is duidelijk dat beide crises mede het gevolg zijn van te eenzijdige focus op aandeelhouderswaarde.
Doelstelling van de onderneming moet zijn, zoals ook Donald Kalff in zijn boek Onafhankelijkheid voor Europa betoogt, het scheppen van 'economische waarde'. Daarin gaat het om aandeelhouderswaarde, maar tevens om groei van omzet, innovatie, ontwikkeling van nieuwe markten, klanttevredenheid en winst voor nieuwe investeringen. Het vinden van de juiste balans in die meervoudige doelstelling van economische waarden is de cruciale opgave voor bestuur en toezichtorgaan. De samenstelling van dat toezichtorgaan kán dus niet het alleenrecht zijn van aandeelhouders.
Checks-and-balances zijn nodig om de onafhankelijkheid van het toezicht te waarborgen en de focus van de onderneming te richten op het scheppen van economische waarde. In die checks-and-balances is ook voor werknemers een rol weggelegd, evenals wellicht voor andere stakeholders, Beloning in aandelen van commissarissen is dus, zoals ook veelvuldig commissaris Jan Kalff stelt, geen goed idee. Verdere modernisering van het ondernemingsrecht moet de onafhankelijkheid van het toezicht juist sterker waarborgen.
Als een onderneming onvoldoende in staat is economische waarde te scheppen, is het heilzaam als door een overnamebod, door een andere onderneming, private equity of zelfs een hedge fund, er wat dynamiek in de zaak komt. De vraag naar de onwenselijkheid van beschermingsconstructies is niet eenvoudig met ja of nee te beantwoorden. Opnieuw gaat het om de juiste balans.
Zolang er geen internationale aanpak is om beschermingsconstructies terug te dringen is er geen reden om dat als Nederland wel te doen. Terecht heeft het kabinet besloten de 'doorbraakmaatregel' uit het wetsvoorstel openbaar overnamebod te halen.
Verstandig zou zijn als het kabinet dat ook zou doen met het voorstel om het gebruik van certificering als beschermingsmaatregel onmogelijk te maken. De aanbevelingen van Tabaksblat om beschermingsconstructies te beperken volstaan. Jurisprudentie bewijst bovendien dat bestaande beschermingsconstructies geen onneembare Chinese muren zijn.
Integriteit dwing je niet af door alles minutieus in regelgeving vast te leggen. Zoals hoogleraar Cees Kools zegt: controle is goed, vertrouwen is beter. Dat betekent vasthouden aan een systeem dat in hoge mate 'principle based' is, met algemene regels dus.
Valsheid in geschrifte, handel met voorkennis, boekhoudfraude, faillissementsfraude, overtreding van de mededingingsregels blijken in Nederland echter moeilijk juridisch aan te pakken. De collectieve verantwoordelijkheid moet worden vervangen door meer individuele aansprakelijkheid, de maximale straffen moeten omhoog, niet alleen in geld,
maar ook in celstraffen en de capaciteit om die vormen van financieel-economische criminaliteit op te sporen en voor de rechter te brengen moet fors worden uitgebreid. Investeren in opsporing en vervolging verdient zich terug en draagt bij aan een beter imago van het bedrijfsleven.
Er is alle reden om even pas op de plaats te maken met verdere uitbreiding van aandeelhoudersmacht en de daarmee gepaard gaande activiteit van hedge funds. Een goed stelsel van corporate governance draagt bij aan een dynamische kapitaalmarkt, aan het scheppen van economische waarde. Onafhankelijk toezicht, onder andere door een duidelijke invloed van andere stakeholders, zeker ook van werknemers, is van belang voor een juiste balans. Dat geldt ook voor regels die het mogelijk maken dat een onderneming zich niet steeds hoeft bezig te houden met vijandige belagers, maar kan werken aan concurrentiekracht en continuïteit.
Zo ontstaat een economie waarin people en planet een volwaardige plaats hebben naast profit. Echte ondernemers, mensen die zich het snot voor de ogen werken om nieuwe producten en diensten te ontwikkelen en te verkopen op bestaande en nieuwe markten, daar kan Nederland er niet genoeg van hebben. De regels voor corporate governance moeten die dynamiek, die ondernemers ondersteunen. Ruim baan dus voor échte ondernemers!
terug
Kabinet laat meest kwetsbaren ook in 2005 in de kou staan
18.05.2006
Het kabinet leefde ook in 2005 weer in haar eigen rooskleurige werkelijkheid. Dat constateert de PvdA na lezing van het Financiële Jaarverslag 2005. Het kabinet ligt volgens eigen zeggen op koers. Maar wat de PvdA betreft is dit een ramkoers. Want 2005 was een beroerd jaar voor de meest kwetsbaren in Nederland. PvdA Tweede Kamerlid Kris Douma: ‘Juist zij betaalden de rekening voor de kwakkelende economie en de filosofie van “eigen verantwoordelijkheid” van het kabinet. Gevolg is dat de verschillen tussen arm en rijk nog groter zijn geworden.’
Niet alleen is vooral voor de allerarmsten alles duurder geworden, maar ook schoten de voedselbanken als paddestoelen uit de grond in 2005. In plaats van het eerlijk verdelen van de pijn koos het kabinet voor het vergroten van de tweedeling. Zij die een keer pech hadden, afhankelijk zijn van zorg, of jong zijn en een toekomst proberen op te bouwen krijgen de rekening gepresenteerd voor het kabinetsbeleid. Bij de PvdA daarentegen staat eerlijk delen voorop, juist in moeilijke tijden.
De feiten spreken voor zich[1].
Alle huishoudens gingen er in 2005 op achteruit, maar alleenstaanden met een minimumloon of een uitkering waren extra de pineut, mede vanwege het verminderen van de huursubsidie. De bijstand en AOW werden bevroren, terwijl de prijzen met 2% omhoog gingen. Ouderen, chronisch zieken en gehandicapten konden fluiten naar hun no-claim. Bovendien hebben allochtone leerlingen aan het eind van de basisschool een achterstand van 2 tot 2,5 jaar. In Amsterdam mag van alle basisschoolleerlingen 25 % om die reden niet aan de CITO-toets meedoen. Ook blijft het aantal jongeren dat vroegtijdig de school verlaat groot. De werkloosheid onder jongeren, het fundament van onze samenleving, is schrikbarend hoog. Bij allochtone jongeren kan zelfs 4 op de 10 niet aan een baan komen. De wachtlijsten voor verschillende vormen van jeugdzorg zijn met 38% toegenomen. Bij zoveel uitzichtloosheid is het niet verassend dat de jeugdcriminaliteit onverminderd hoog is. Douma: ‘Het is echter wel bevreemdend dat het kabinet dat zich op de borst slaat voor haar investeringen in het onderwijs op dat punt ruim achterblijft bij de ons omringende landen.’
Nederland kampt met een groeiende tweedeling die een steeds meer ontwrichtende invloed op ons land heeft. Niet alleen groeit de kloof tussen arm en rijk, maar ook staan bevolkingsgroepen steeds meer tegenover elkaar en is het vertrouwen tussen publiek en politiek tot een dieptepunt gedaald. In plaats van het van werk te maken van het dichten van de kloof, drijft dit kabinet mensen verder uit elkaar en ondergraaft zij verder het vertrouwen in de politiek. Het belang van integratie wordt alleen met de mond belijd. Er wordt gepleit voor het spreken van Nederlands op straat, maar er zijn geen extra inburgeringscursussen voor oudkomers. Er wordt gesproken over de noodzaak van meer samenhang, maar ondertussen neemt de segregatie tussen migranten en autochtone Nederlanders alleen maar toe.
Het kabinet draagt op deze wijze stelselmatig bij aan het steeds meer verharde klimaat in Nederland. Douma: ‘Voor grote groepen mensen dreigt een situatie waarop de kans op een fatsoenlijk bestaan niet meer reëel is. De dreiging van een nieuwe en permanente onderklasse neemt steeds meer serieuze vormen aan. In tegenstelling tot het kabinet weigert de PvdA pertinent dit te accepteren.’
[1] Zie bijlage
De feiten van 2005
Verschil arm & rijk neemt toe
- Alle huishoudens kregen in 2005 te maken met een koopkrachtdaling. Voor AOW’ers varieerde die van –¼% tot –1¼%.
Voor alle overige huishoudens lag de koopkrachtdaling tussen –1% en –2¼%. Het zwaarst getroffen zijn de volgende groepen: - Alleenverdiener met 2*modaal (–2%)
- Tweeverdiener modaal + modaal zonder kinderen (–2¼%)
- Alleenstaande met modaal inkomen (–2¼%)
- Alleenstaande met minimumloon (–2%)
- Alleenstaande ouder met minimumloon (–2%)
- Alleenstaande met minimumuitkering (–2%) (bron: jaarverslag SZW).
- Voor de groepen die hierboven cursief staan vermeld, geldt bovendien dat hun koopkrachtbeeld nog 0,4% à 0,8% negatiever kan zijn uitgekomen vanwege bezuinigingen op de huursubsidie. Deze bezuiniging is niet in de bovenstaande cijfers verwerkt. (bron: jaarverslag SZW).
Arbeidsmarkt niet voor iedereen toegankelijk
- Etnische minderheden: De netto arbeidsparticipatie van etnische minderheden bedroeg in 2005 46,9%, hoewel het kabinet 54% als streefcijfer had (bron: jaarverslag SZW).
- Vrouwen: In 2005 is de netto arbeidsparticipatie van vrouwen met slechts 0,5%-punt gestegen (naar 54,1%). Dat is veel te weinig om de kabinetsdoelstelling (65%) in 2010 nog te kunnen halen. (bron: jaarverslag SZW).
- Sociale werkvoorziening: Het aantal mensen op de wachtlijst voor een plek bij een sociaalwerkbedrijf is in 2005 met eenderde gestegen, van bijna 11.000 naar ruim 14.000. (bron: jaarverslag SZW).
- Jeugdwerkloosheid: De regering had zich ten doel gesteld dat de jeugdwerkloosheid niet meer mocht bedragen dan het dubbele van de totale werkloosheid. Deze doelstelling is ook in 2005 weer (net) niet gered. De werkloosheid onder jongeren (15 t/m 24 jaar) bedroeg 13,1%, de totale werkloosheid 6,5%. (bron: jaarverslag SZW).
- Herbeoordelingen arbeidsongeschikten: 38,5% van de mensen die zijn herkeurd volgens de strengere regels, heeft zijn uitkering geheel of gedeeltelijk verloren. Dit komt overeen met 46.566 mensen. Van hen had iets meer dan een kwart een lopend dienstverband. Van de overige mensen is tot nu toe slechts 10% erin geslaagd nieuw werk te vinden (bron: jaarverslag UWV).
- Voortijdig schoolverlaten: Met 57.000 voortijdig schoolverlaters in het schooljaar 2004-2005 is het aantal schoolverlaters zeer hoog. Doelstelling was in 2010 het aantal voortijdig schoolverlaters vergeleken met 2002 met 50% te verminderen. De minister schrijft in het jaarverslag 2005 dat deze niet is gehaald en dat de realisatie van 50% minder nieuwe voortijdig schoolverlaters in 2010 ernstig in gevaar is (bron: jaarverslag OCW).
Integratie stagneert
- Arbeidsmarkt: ‘Na een periode van verbetering is de laatste jaren de positie op de arbeidsmarkt van etnische minderheden weer verslechterd’, schrijft De Geus. Onder etnische minderheden is de werkloosheid gestegen van 10% in 2000 naar 16% in 2005. In diezelfde periode is de werkloosheid onder autochtonen gestegen van 3,8% naar 5,2% (bron: jaarverslag SZW).
- Achterstand onderwijsprestaties allochtone kinderen: Hoewel de onderwijsprestaties van Marokkaans- en Turks-Nederlandse kinderen afgelopen 15 jaar snel zijn verbeterd, is de gemiddelde achterstand aan het eind van de lagere school nog steeds resp. 2 en 2,5 jaar. (bron: gemeente Amsterdam, dienst Maatschappelijke Ontwikkeling, Amsterdamse onderwijsresultaten in het primair onderwijs 2005)
- In Amsterdam mag 25% van alle basisschoolleerlingen om vanwege een achterstand niet aan de CITO-toets meedoen. Voor heel Nederland is dit percentage 20%. In de Amsterdams stadsdelen Bos en Lommer/Geuzenveld gaat het om bijna 50% van de kinderen. (bron: “Weer samen naar school, zorgleerlingen in het basisonderwijs”, Rapport van de Rekenkamer en Gemeente Amsterdam, Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling, Amsterdamse onderwijsresultaten in het primair onderwijs 2005).
- Inburgeringscursussen voor oudkomers: Er staan ca. 10.000 oudkomers structureel op de wachtlijst. Er zijn prioritair 460.000 mensen die een inburgeringscursus moeten doen, maar momenteel volgen slechts 20.000 daadwerkelijk een cursus. (Bron: Kwalitatieve rapportage 2004 van Min. V&I.)
- Bereik oudkomers voor inburgeringscursussen is afgelopen jaren gedaald:
Bereikt 2003 16.000
Bereikt 2004 13.000
Streefwaarde 2005 11.000
Onvermeld blijft hoeveel mensen in 2005 echt deelnamen.
Zorg voor kwetsbaren niet gegarandeerd
- No-claim: Van de verzekerden die in 2005 onder de no-claimteruggaveregeling in de Ziekenfondswet vielen, hebben 3,9 mln. verzekerden (47%) geen no-claimteruggaaf gekregen omdat zij in 2005 voor € 255 of meer aan zorg voor rekening van de ziekenfondsverzekering hebben gebruikt. Daarentegen hebben ongeveer 1,5 miljoen gezonde ziekenfondsverzekerden het volledige no-claimbedrag van € 255 teruggekregen. (Bron: Voortgangsrapportage ZVW door Ministerie van VWS).
- Verpleeg- en verzorgingshuizen: Een kwart van de bewoners van verzorgingshuizen leeft in een kamer kleiner dan de voorgeschreven 24 vierkante meter. Nog altijd zijn er 170.000 senioren die op een meerpersoonskamer wonen (Bron: Rapport van het College bouw ziekenhuisvoorzieningen, oktober 2005
- Een op de tien bewoners van een bejaarden- of verpleegtehuis komt nooit buiten. Van de 150.000 ouderen die in een tehuis wonen, schept zelfs twintig procent minder dan een keer per maand een luchtje. Veertig procent vindt dat de verzorging gehaast plaatsvindt en weinig tijd laat voor wat meer persoonlijke aandacht. (Bron: Onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), december 2005
- Jeugdzorg: In 2005 moesten vergeleken met 2004 38% meer kinderen wachten op verschillende vormen van jeugdzorg. Er stonden bijna 10.000 kinderen op een wachtlijst voor jeugdzorg. Daarvan moest de helft meer dan 9 weken wachten op een plek. Dat is een stijging 20% ten opzichte van 2004 (bron: jaarverslag VWS)
terug
Het Noorden wordt dubbel gepakt door dit kabinet
23.02.2006
Het kabinet is van plan de Europese structuurfondsen fors te verminderen voor het Noorden. De lagere subsidies zijn mede een gevolg van de lagere afdracht van Nederland aan de Europese Unie. Juist dat bespaarde geld moet volgens de PvdA worden ingezet voor de zwakkere regio's in eigen land.
Voor het Noorden zou dan een bedrag van 237 miljoen voor de periode van 2006 - 2013 beschikbaar zijn. Maar als het aan dit kabinet ligt dan wordt dat teruggebracht tot 84 miljoen euro. PvdA Tweede-kamerlid Smeets: 'Dit kabinet wordt steeds meer een Randstad-kabinet. Balkenende laat het Noorden in zijn hemd staan.'
In 2004 haalde het kabinet Balkenende ll al een streep door de langjarige afspraken met het Noorden. In tegenstelling tot afspraken die golden tot 2010 kan het Noorden vanaf 2007 niet meer rekenen op de toegezegde jaarlijkse steun van € 60 miljoen. Met dit bedrag werden en worden programma's uitgevoerd om het structurele economische groeivermogen te stimuleren. Deze programma's worden gedragen dooreen breed draagvlak gevormd door het bedrijfsleven, de kennisinstellingen en de regionale overheid. Vanaf 2007 worden de toegezegde bedragen jaarlijks met de helft verminderd. Smeets: 'Dit kabinet betoont zich een uiterst onbetrouwbare partner voor het Noorden.'
Ook minister Brinkhorst laat steken vallen. Het Noorden kampt met grote problemen in de energie-intensieve-industrie. Deze tak van industrie dreigt het slachtoffer te worden van een gebrek aan eerlijke concurrentie in Europa. Minister Brinkhorst heeft aangegeven het probleem te onderkennen, maar komt niet met oplossingen. Dit heeft als eerste consequenties voor de regio Delfzijl. Bij Aldel staan 500 directe arbeidsplaatsen op de tocht en daarnaast zijn er 1000 mensen werkzaam bij toeleveranciers. Smeets: 'De gevolgen voor de regio zijn dus niet te overzien als Aldel daadwerkelijk gedwongen word om de deuren te sluiten. Het is onbegrijpelijk dat dit kabinet daar geen oog voor heeft.'
terug
Innovatie arbeidsorganisatie vergt programma sociale partners
22.08.2005
Een programma van activiteiten gericht op innovatie van werk en arbeidsorganisatie is nodig. Werknemers kunnen veel meer dan wat nu van ze wordt gevraagd. Nederland moet het menselijk kapitaal beter benutten
Het Innovatieplatform heeft vrijdag 12 augustus weer een papier de wereld ingestuurd. Dit keer over sociale innovatie. In de moderne kenniseconomie vormen werknemers steeds vaker het belangrijkste kapitaal van een onderneming. Vernieuwing van de arbeidsorganisatie kan een bijdrage leveren aan verhoging van de arbeidsproductiviteit. Het rapport van het Innovatieplatform blijft echter steken in randvoorwaarden, flexibilisering van de cao en gaat voorbij aan de kern, de arbeidsorganisatie zelf.
Complexe organisaties, die acteren in een open netwerk zijn niet meer volledig van bovenaf aan te sturen. Ruimte voor ondernemerschap door werknemers binnen de onderneming is nodig om snel en innovatief te reageren op externe kansen en bedreigingen. Overheid, werkgevers en vakbonden zouden de handen ineen moeten slaan om die agenda eindelijk te realiseren, met een stevig programma voor sociale innovatie.
Ruimte om te excelleren, op alle niveaus, daar vraagt het Innovatieplatform terecht om. Maar verder laat het nieuwe rapport de verantwoordelijkheid vrijwel volledig liggen bij de bedrijven zelf, sociale innovatie van onderop is de rode draad. Het rapport loopt te gemakkelijk weg van de eigen verantwoordelijkheid van de sociale partners: overheid, werkgevers en werknemers.
Hans van der Steen, directeur van werkgeversvereniging AWVN, hekelde onlangs terecht het defensieve karakter van het centraal akkoord en de cao-onderhandelingen. Ook veel werkgevers steken geen poot uit om sociale innovatie van de arbeidsorganisatie te agenderen. Vakbonden zijn vooral bezig de maatregelen van het kabinet te repareren. Die impasse moet worden doorbroken.
Toen de buschauffeurs van Arriva in Zuid-Limburg enkele jaren geleden zelf zich met de routeplanning gingen bemoeien en het onderhoud van de bussen voor hun rekening gingen nemen, nam de arbeidsproductiviteit fors toe. Ook bij Organon-Teknika, Dupont en familiebedrijf Martens Beton leidde sociale innovatie in de arbeidsorganisatie tot goede resultaten. Sociale innovatie kan een bijdrage leveren aan een hogere productiviteit.
De ervaringen met zelfstandige teams, autonome taakgroepen, vormen van ondernemerschap binnen de onderneming, corporate venturing en andere organisatorische innovaties zijn veelal positief. Maar in tijden van angst draaien managers dit soort initiatieven soms terug en kiezen ze voor beheersing in plaats van intern ondernemerschap. Dat is funest.
Overheid en sociale partners moeten een programma van experimenten starten om dit soort ontwikkelingen juist te stimuleren. De goede ervaringen uit het verleden en de te ontwikkelen best practices kunnen sociale innovatie bevorderen.
Hogere productiviteit en groei vereisen ondernemende mensen, zowel in het management als bij de werknemers. In haar rapport 'Een leven lang leren' zegt de regering dat scholing van werkenden de verantwoordelijkheid is van sociale partners. Daarmee ontkent de regering haar eigen rol. Tegelijk zitten werkgevers en bonden elkaar te bekoekeloeren en doen ze vrijwel niets.
Hoogopgeleide werknemers onder veertig jaar hebben over investeringen in hun kwalificaties meestal niet te klagen. Maar met de vergrijzing, de noodzaak van langer werken en het verdwijnen van een deel van de laaggeschoolde arbeid ligt er een enorme uitdaging om ook andere groepen werknemers blijvend te laten investeren in zichzelf. Scholing, niet alleen voor de huidige taak, maar juist voor je verdere loopbaan is nodig. Het gedoe over wie dat moet betalen mag eindelijk wel eens afgelopen zijn. De scholingsinvesteringen in werkenden moeten gewoon omhoog.
Bij de begroting van minister De Geus van Sociale Zaken voor 2005 heb ik een stelsel van premiedifferentiatie in de Werkloosheidswet voorgesteld. Werkgevers die meer dan gemiddeld in scholing van werkenden investeren krijgen een WW-premiekorting. Toen wilden de coalitiepartijen daar niet aan. Misschien nu wel.
Vernieuwing van de arbeidsorganisatie is nodig. Het potentieel aan kennis, ervaring en improvisatietalent van werknemers moet veel beter worden ontwikkeld en benut. Die vernieuwingen moeten bijdragen aan de versterking van de Nederlandse economie en het aanpassingsvermogen van bedrijven aan gewijzigde internationale concurrentieverhoudingen.
Door de opeenstapeling van afbraakmaatregelen door de regering lukt het deze regering niet om die offensieve agenda met sociale partners vorm te geven. Het rapport van het Innovatieplatform over sociale innovatie zal geen doorbraak forceren.
Overheid en sociale partners moeten over hun schaduw heen springen en gezamenlijk inhoud geven aan een nieuwe agenda van sociale innovatie, ook van de arbeidsorganisatie zelf, van 'een leven lang leren' en verhoging van de arbeidsproductiviteit. Werknemers kunnen veel meer dan wat er nu vaak van ze wordt gevraagd. Dat potentieel aan menselijk kapitaal moet Nederland beter benutten.
Sociale innovatie kan productiviteit verhogen
- Sinds buschauffeurs van Arriva in Zuid-Limburg zelf routeplanning en onderhoud van bussen doen, nam hun arbeidsproductiviteit fors toe
- Ook bij Organon-Teknika, Dupont en familiebedrijf Martens Beton leidde intern ondernemerschap tot goede resultaten
- Hetzelfde geldt voor zelfstandige teams, autonome taakgroepen, corporate venturing
- Overheid, werkgevers en bonden moeten een programma van experimenten starten om sociale innovatie te stimuleren
Kris Douma (opiniestuk voor Financieel Dagblad)
terug
Artikel Volkskrant van Kris Douma en Diederik Samsom
07.07.2005
Een opiniestuk van Kris Douma en Diederik Samsom in de Volkskrant van 7 juli jl. over aanpassen landbouwbeleid
Aanpassen landbouwbeleid kan niet meer wachten ; Arme landen zijn nog steeds dupe van Europees beleid PvdA-europarlementarier Thijs Berman oordeelt te genuanceerd over de landbouwsubsidies van de EU, vinden Kris Douma en Diederik Samsom.
Thijs Berman betoogt dat de landbouwsubsidies een genuanceerdere benadering behoeven dan Tony Blair op dit moment aan de dag legt. Wij vinden de inzet van Tony Blair te prijzen en hebben de Nederlandse regering juist opgeroepen die te volgen. Het is onacceptabel wanneer in 2013 nog steeds 43 miljard euro, zo'n 35 procent van de Europese begroting, in de vorm van subsidies naar de landbouw gaat. Ook de nieuwe plannetjes van Veerman voor gedeeltelijke 'nationalisering' van de landbouwuitgaven zijn onvoldoende. Het EUlandbouwbeleid en de plannen van Veerman blijven de belastingbetaler opzadelen met te hoge kosten. Er ontstaat onvoldoende ruimte voor investeringen in kennisontwikkeling en innovatie. Maar het moet vooral anders omdat het Europese (en Amerikaanse) landbouwbeleid letterlijk dodelijk is voor miljoenen mensen in Afrika .
De druk om eindelijk iets te doen aan de te hoge landbouwuitgaven neemt internationaal en in Nederland toe. Veerman probeert nu snel een cordon om het landbouwbeleid te leggen en stelt voor de subsidies in tact te laten en gedeeltelijk nationaal te financieren. Dat spaart de boerenbelangen en helpt een beetje om de Nederlandse afdracht aan Brussel te verminderen, maar maakt voor de arme landen geen enkel verschil. Zij zijn nog steeds de klos.
Ook het feit dat Veerman bereid is de uitbreiding van de EU met nieuwe lidstaten en andere aanpassingen van het landbouwbeleid te financieren binnen het huidige budget komt onvoldoende tegemoet aan de noodzaak de handelsverstorende effecten van het EUlandbouwbeleid fors terug te dringen. Het beleid van Veerman is in strijd met een brede wens van de Tweede Kamer om de hoeveelheid geld die beschikbaar komt voor landbouwsteun te verminderen. Het voorstel van Veerman dient resoluut te worden afgewezen.
Thijs Berman wijst er terecht op dat er al veel hervormingen van het landbouwbeleid voorzien zijn. Natuurlijk willen ook wij dat er de komende jaren een deel van de wegvallende landbouwuitgaven worden gebruikt voor de instandhouding van een vitaal platteland. Maar het PvdA Europese verkiezingsmanifest is heel duidelijk over die hervormingen. Die zijn onvoldoende.
Letterlijk stelt de PvdA: 'De totale hoeveelheid middelen die omgaat in het gemeenschappelijke landbouwbegroting moet verminderen'. Berman wijst op de exportsubsidies voor graan, zuivel en suiker die afgebouwd kunnen worden. Om een akkoord in de Wereldhandelsorganisatie mogelijk te maken moet er meer gebeuren om de vrijhandel in agrarische producten uit ontwikkelingslanden te bevorderen.
Op dit moment verstoort de EU op allerlei manieren de wereldhandel en de kansen voor ontwikkelingslanden. Inderdaad moeten de exportsubsidies zo snel mogelijkweg, zelfs voor 2013. Daarnaast is er in de EU nog sprake van productiesteun in de graansector, vooral onder druk van Frankrijk. Die productiesteun leidt tot overproductie, is erg handelsverstorend en moet zo snel mogelijk verdwijnen. Importtarieven moeten omlaag. Zoals bij de suiker, waar de importtarieven het dubbele bedragen van de wereldmarktprijs, om zo de Europese suikerindustrie te beschermen, op kosten van de consument.
Maar ook de escalatie van tarieven moet weg, zoals de verhoogde tarieven voor gebrande koffie, die ontwikkelingslanden belemmeren om meer te doen dan het leveren van ruwe grondstof. Tenslotte moet de inkomenssteun omlaag. Want ook die leidt tot verstoring van de markt.
Alle handelsverstorende landbouwuitgaven moeten in een aantal grote stappen verdwijnen. Er is geen enkele reden daar lang mee te wachten, de schrijnende armoede in de Derde Wereld schreeuwt om een onmiddellijke beeindiging van deze perverse subsidies. Natuurlijk zal een gedeelte van het geld dat daarmee vrijkomt, besteed moeten worden aan plattelandsontwikkeling en bevordering van recreatie, kortom, de economische en sociale ontwikkeling van het platteland en haar bewoners.
Niemand, ook Tony Blair niet, stelt voor de boeren als een baksteen te laten vallen. Laten we inzetten op een duurzame en innovatieve Europese landbouw en op eerlijke kansen voor arme landen. We moeten ophouden om tijd en energie te verspillen aan het overeind houden van beleid dat zijn tijd al lang heeft overleefd. Dat heeft weinig met demagogie te maken en alles met toekomstgericht en solidair beleid.
terug
Globalisering, eerlijk is eerlijk
30.06.2005
Artikel van Kris Douma in het blad Zeggenschap
Staatssecretaris Karien van Gennip van buitenlandse handel toont zich een fel pleitbezorgster van globalisering en outsourcing. Volgens haar gaat het overhevelen van productie naar China, India en andere opkomende economieën nauwelijks ten koste van banen in Nederland, zo betoogde ze begin mei op het jaarlijkse forum van de Organisatie van Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in Parijs. Dat standpunt hangt ze al langer aan. Onder de titel Wie is nu bang voor de Aziatische tijger schreef ze in Het Financieele Dagblad van 7 februari een artikel, waarin ze melding maakte van een onderzoek dat ze heeft laten uitvoeren naar verplaatsing van bedrijvigheid uit Nederland. Van de ondervraagde bedrijven zegt 84% geen activiteiten te hebben verplaatst en daar ook geen plannen toe te hebben.
Nederland neemt dan kennelijk een uitzonderingspositie in. Want op de voorpagina van diezelfde editie van het FD licht Gareth Lofthouse van de Economist Intelligence Unit de resultaten toe van een onderzoek onder 500 topondernemers in 79 landen. Wat blijkt? Iets meer dan de helft (57%) van de bestuurders noemt het overhevelen van bedrijfsprocessen die tot nu toe binnenshuis worden gedaan ‘cruciaal’. Niet alleen productie- en it-processen, maar ook personeelszaken, boekhouding, logistiek en klantenservice worden in toenemende mate door bedrijven verplaatst. India is het populairste land, gevolgd door China en Tsjechië. Nederland staat op plaats nummer 42, aldus het onderzoek.
In tegenstelling tot wat Van Gennip beweert, is de dreiging van outsourcing of offshoring in de ervaring van veel werknemers reëel. De tweekoppige scheerapparaten van Philips worden nu in China geassembleerd in plaats van in Drachten. Dat is logisch, want een groot deel van de voorheen in Nederland geproduceerde tweekoppige scheerapparaten wordt alleen door Chinezen gebruikt, een markt van een half miljard klanten. It-banen bij banken en verzekeraars verdwijnen naar Bangalore in India. It-personeel in Bangalore is goedkoper en beter opgeleid. Eerlijk is eerlijk. Immers, niets is zo funest voor de geloofwaardigheid als ontwikkelingslanden de zegeningen van vrijhandel voorhouden en zelf die vrijhandel beperken. Maar lang niet alle vrijhandel is eerlijke handel. Daarom moeten sociale en milieuregels in de wereldhandel worden verankerd. Pas dan komt ‘development through trade’ ook ten goede aan een rechtvaardiger internationale economische orde en armoedebestrijding.
Klassieke economen stellen dat van volledige vrijhandel ‘op de lange termijn’ iedereen beter wordt, maar dat antwoord overtuigt zeker de getroffen ondernemers en werknemers niet. Zoals de econoom John Maynard Keynes zei: ”In the long run we are all dead”. Voor behoud van een sterke economie en werkgelegenheid moet serieus werk worden gemaakt van kennisintensivering van de Europese economie. Wie niet goedkoop is, moet ergens heel goed in zijn, zegt econoom Danny Jacobs. Dat punt is onomstreden. Ook al duurt het wel erg lang voordat de regering alle onderzoeken en plannen van het Innovatieplatform omzet in concrete acties ter ondersteuning van die sectoren in Nederland die internationaal (nog) voorop lopen en dus kans hebben om de Aziatische tijger voor te blijven. Het wordt tijd dat mevrouw Van Gennip haar hardloopschoenen aantrekt.
Maar harder lopen is onvoldoende. De principiële opstelling voor meer vrijhandel biedt enerzijds nieuwe kansen voor versnelling van het innovatieproces, uitbreiding van markten en exportmogelijkheden. Anderzijds zijn er zeker risico’s voor vergroting van de problemen voor economie en werkgelegenheid in Europa. Maar tegelijk moet aan de kaak worden gesteld dat landen zoals China en India op de wereldmarkt concurreren op basis van internationaal onaanvaardbare nationale spelregels. De naïviteit over de zegeningen van ‘vrijhandel’ moeten worden afgeschud: niet alle vrijhandel is per definitie eerlijke handel. Voor landen als China en India is het speelkwartier voorbij. Van opkomende economieën mogen we eveneens verwachten dat zij het spel volgens internationaal aanvaarde normen spelen.
In China heerst corruptie, worden intellectuele eigendomsrechten aan de laars gelapt, schendt men mensenrechten geschonden en wordt de vrijheid van vakvereniging niet gerespecteerd. In Ook in India viert corruptie hoogtij, is kinderarbeid aan de orde van de dag en laat een kleine economische ‘kaste’ India miljoenen mensen in barre armoede leven. We moeten de nationale soevereiniteit van die landen respecteren. Maar ik zie niet in waarom we met onze rug blijven staan naar de ‘sociale kwestie’ aldaar. De armste mensen in die landen zijn er niet mee gebaat dat we de uitbuiting en onderdrukking negeren. Bovendien vind ik het niet logisch dat dergelijke ‘oneerlijke’ handelspraktijken beloond moeten worden met ‘eerlijke’ toegang tot Westerse markten.
Sociale-, milieu- en consumentenbelangen moeten in de wereldhandel meer gerespecteerd worden. Waarom mag Europa geen belemmering opleggen aan de handel in producten die gemaakt zijn met behulp van kinderarbeid of in regio’s waar vrije vakbonden, soms met geweld, worden onderdrukt? Ik vind dat deze onderwerpen een plaats moeten krijgen in de handelspolitiek en de beslechting van handelsgeschillen. Burgers en consumenten in Europa en Nederland stellen eisen aan de herkomst en kwaliteit van producten. Een groot deel van die consumenteneisen sluit nauw aan bij afspraken in internationale verdragen. Dat geldt voor regels van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) over kinderarbeid en respect voor vakbondsvrijheid, maar ook voor de code voor maatschappelijk verantwoord ondernemen van de OESO. Handhaving van die regels betekent dat we vrijhandel mogen, soms moeten beperken. Dat is zonder twijfel tegen het zere been van enkele grote ontwikkelingslanden, zoals India. Tegelijk is het volstrekt verdedigbaar, zowel richting consumenten en werknemers in Nederland als richting mensen in datzelfde India die te kampen hebben met aantasting van hun leefomgeving, onaanvaardbare arbeidsomstandigheden, kinderarbeid en gebrek aan vakbondsvrijheid.
Economische globalisering kan bijdragen aan welvaart voor iedereen. Maar niet alle vrijhandel is eerlijke handel, niet alle vormen van concurrentie zijn eerlijke concurrentie. Wie aan de werkloze werknemers van de Philips scheerapparatenfabriek in Drachten en werkloze it-ers wil uitleggen dat er een kern van logica zit in het verlies van die banen aan China en India, moet ook een antwoord hebben op andere vormen van oneerlijke concurrentie en handel. Natuurlijk eerst de hand in eigen boezem: dus investeren in de kenniseconomie, juist in de uitbouw van sterke sectoren. Maar meteen daar achteraan een beleid gericht op bevordering van ‘echte’ eerlijke concurrentie. Anders zijn zowel de werknemers in Drachten en in India de klos. En dat kan nooit de bedoeling zijn van vrijhandel.
terug
De Geus: voorstel werk onder minimumloon wellicht te sociaal
10.12.2004
Artikel FD
Van de talloze banenplannen van Tweede Kamerfracties is het voorstel om tijdelijk werk onder het minimumloon te creëren één van de weinige plannen die wordt overgenomen. Dat is de oogst na twee dagen debat in de Kamer over de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Minister Aart Jan de Geus van Sociale Zaken noemt het coalitievoorstel voor werk onder het minimumloon een 'upgrade' in vergelijking met het oorspronkelijke plan. 'Misschien is het plan wel te sociaal om in de praktijk te kunnen werken', aldus de CDA-bewindsman die twee maanden geleden nog weinig in het voorstel zag.
Het voorstel van coalitiefracties CDA, VVD en D66 voor werk onder het minimumloon (90% van circa euro 1265 bruto per maand) 'holt het wettelijk minimumloon niet uit', betoogde minister De Geus. Hij herhaalde dat wat hem betreft 'het minimumloon de sociale norm voor een fatsoenlijk bestaan' is.
Volgens hem zijn nu zware rechten voor werknemers gekoppeld aan het plan voor werk onder het minimum. Bijstandsgerechtigden krijgen een startkwalificatie en een baangarantie; heeft een werknemer een diploma behaald, dan moet het bedrijf hem twee jaar in dienst houden tegen een cao-loon.
Het kabinet legt het voorstel voor aan de Raad voor Werk en Inkomen (RWI), waarin de sociale partners en de gemeenten zitten. De RWI moet volgens hem niet beoordelen ?et moet worden uitgevoerd, maar hoe?
Verder werd een CDA-plan door het kabinet omarmd. De christen-democraten willen jongeren onder de 23 verplichten een startkwalificatie te halen via een leerwerkplek als voorwaarde voor de bijstand.
Andere plannen van PvdA, Groen Links en D66 om de werkgelegenheid te vergroten, wezen de bewindspersonen De Geus en Van Hoof stuk voor stuk van de hand. Zo lanceerde de PvdA, bij monde van Kamerlid Kris Douma, een plan om de jeugdwerkloosheid terug te dringen. Bedrijven die jongeren onder de 23 aannemen, zouden vrijgesteld moeten worden van WW-premies. Van Hoof zei dat het PvdA-plan gepaard gaat met te veel geldverspilling. 'Het geldt immers ook voor jongeren waar het niet voor nodig is', aldus Van Hoof.
De VVD-staatssecretaris lichtte toe dat het kabinet de bakens verzet van arbeidsvraag- naar arbeidsaanbodstimulering. 'Voor veel laagopgeleide werklozen is een baan financieel niet aantrekkelijk', aldus Van Hoof die vooral deze armoedeval wil bestrijden.
Opvallend is dat alle fracties in de Kamer gecharmeerd zijn van het Deense model voor de sociale zekerheid. In Denemarken ligt de arbeidsparticipatie hoog, is de arbeidsmarkt flexibel en bestaat er tegelijkertijd een hoge mate van inkomensbescherming. Het Deense model bevat kortom voor elk van de partijen wat wils. De VVD benadrukte dat in Denemarken cao's niet algemeen verbindend worden verklaard. Dat zouden de liberalen ook graag in Nederland zien.
Minister De Geus stelt dat invoering van het Deense model op korte termijn ook nadelen bevat: het leidt tot hogere en meer WW-uitkeringen. Het Deense model voor de sociale zekerheid zal worden meegenomen in een uitgebreide discussie over de toekomst van de verzorgingsstaat, waarover kabinet en Kamer in februari debatteren.
Over de koopkracht is gisteren fel getwist met de oppositie. Het kabinet zegt niet van plan te zijn de tegenvallende koopkrachtdalingen te repareren.
Groen Links wil dat het voorstel ook wordt doorgerekend door het Centraal Planbureau (CPB) om te zien wat de economische effecten zijn. 'Voordat we iets optuigen wat niet werkt', zei Groen Links-kamerlid Ineke van Gent, want volgens haar 'zitten werkgevers helemaal niet op dit voorstel te wachten'.
CDA-kamerlid Gerda Verburg zei 'geen enkele behoefte te hebben' aan een doorrekening. Ook staatssecretaris Henk van Hoof zei een doorrekening van het CPB 'niet zinvol en niet nuttig te vinden'. 'Ik denk dat het alleen maar verwarring zaait', aldus Van Hoof.
terug
artikel FD: De Geus te laks voor VVD, te eenzijdig voor PvdA
08.12.2004
De Tweede-Kamerfracties presenteren vandaag plannen om de arbeidsmarkt beter te laten werken. Ze debatteren vandaag en morgen met minister Aart Jan de Geus over zijn begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Regeringspartij VVD verwijt De Geus 'gebrek aan een totaalvisie'. De liberalen willen vergroting van het arbeidsaanbod en flexibilisering. Oppositiepartij PvdA noemt De Geus 'te eenzijdig'. De sociaal-democraten bepleiten stimulering van de arbeidsvraag.
- Hoe doet minister De Geus het?
Kris Douma (PvdA-kamerlid): 'Hij is te eenzijdig. Alles is gericht op bevordering van het arbeidsaanbod. Hij doet helemaal niets om de vraag naar werknemers te vergroten. De loonkostensubsidie (Spak) wordt afgeschaft, net als de Melkertbanen. De Geus zegt dat zijn hervormingsagenda voor de sociale zekerheid af is. Maar zijn collega Laurens Jan Brinkhorst van Economische Zaken zegt wat anders.'
Frans Weekers: (VVD-kamerlid): 'Ik vind de opmerking van De Geus dat de hervormingsagenda af is, raar. Ik ben het met Brinkhorst eens: het begint nu pas. We vragen meer visie en een integrale benadering van De Geus. Onze kritiek is dat hij zaken te fragmentarisch aanpakt. Hij schrapt nu tal van regelingen om budgettaire redenen zonder te kijken hoe het totaalbeeld eruit ziet. Het is nodig om samenhang in maatregelen te presenteren.'
- Wat stelt uw fractie voor?
Douma: Om de jeugdwerkloosheid tegen te gaan, moeten bedrijven vrijgesteld worden van premies voor jongeren tot 25 jaar. Het WW-fonds, de pot voor WW-uitkeringen, heeft een overschot van euro 4 mrd. Daarnaast willen we scholing van werknemers bevorderen door bedrijven die meer dan gemiddeld investeren in personeel (circa 3% van de loonsom) een korting te geven op de WW-premie.'
Weekers: 'Samen met CDA en D66 hebben we een meerderheid om bijstandsgerechtigden voor maximaal twee jaar op circa 90% van het minimumloon te laten werken. Verder wil de VVD het ontslagrecht versoepelen. De ontslagtoets van het Centrum voor Werk en Inkomen is overbodig en de ontslagvergoedingen moeten worden gehalveerd. Daar staat tegenover dat de kortdurende WW gehandhaafd kan blijven: wie meer kans heeft op baanverlies, moet ook de zekerheid van een uitkering krijgen.'
- En de verre toekomst van de verzorgingsstaat?
Weekers: Wij lonken naar het Deense model. In Denemarken ligt de arbeidsparticipatie veel hoger. Dat is hier nodig, zodat de lasten per hoofd van de bevolking omlaag kunnen. Ik spreek niet over de verzorgingsstaat, omdat dat impliceert dat de overheid overal voor zorgt; van de wieg tot het graf. De term 'sociale welvaartsstaat' is beter. Dat duidt op de randvoorwaarden aan de markt. De overheid verstrekt een basisinkomen, mensen kunnen zich individueel bijverzekeren.'
Jet Bussemaker (PvdA-specialist sociale zekerheid): 'Wij gebruiken de term 'sociale investeringsstaat'. Het is interessant dat de VVD lonkt naar het Deense model. Dat staat bekend als een sociaal-democratisch model. Zij zullen andere verhoudingen wensen dan wij tussen de overheidstaak en het deel waarvoor mensen een eigen verantwoordelijkheid hebben. In februari gaan wij daarover praten.'
terug
artikel FD: Selectieve migratie versterkt economie
29.10.2004
De visie van het kabinet op de arbeidsmigratie naar Nederland gaat nog alle kanten op.
Waar minister Rita Verdonk vasthoudt aan de eis dat de migrant eerst een baan moet vinden met een inkomen boven 45.000 euro bruto, voordat een werkvergunning wordt verleend, pleit minister Brinkhorst voor een 'greencard'. In zijn visie is de baan-vooraf niet meer nodig, maar wordt gekeken of Nederland een tekort heeft aan de kennis en vaardigheden die de migrant meebrengt. Hij verwijst naar de VS. Maar juist dat land vereist vrijwel altijd een baan-vooraf. Staatssecretaris Rutte wil buitenlandse studenten naar Nederland halen en ze na hun opleiding voor de Nederlandse kenniseconomie behouden. Maar welke starter op de arbeidsmarkt verdient 45.000 euro? Dat lukte zelfs Rutte niet. Kortom, de verwarring lijkt compleet. Onze conclusie luidt dat Brinkhorst gelijk heeft als hij in feite pleit voor het Australische puntensysteem.
Minister Verdonk presenteert haar voorstel als een versoepeling. Immers, de huidige arbeidsmarkttoets waarbij wordt gekeken of er Nederlandse werklozen zijn die de vacature kunnen vervullen, komt te vervallen. In plaats daarvan komt er een inkomensgrens. Als je maar een baan hebt met een salaris van minimaal 45.000 euro kun je direct aan de slag.
Brinkhorst vindt dat echter niet ver genoeg gaan. Waar Brinkhorst eigenlijk voor lijkt te pleiten is een met Australië vergelijkbaar migratiebeleid. Dat land kent geen greencard maar een puntensysteem. De aspirant-migrant kan punten krijgen voor leeftijd, land van herkomst, beheersing van Engelse taal, maar vooral opleiding en vaardigheden. Zo levert een opleiding of werkervaring als banketbakker veel punten als Australië een tekort heeft aan 'pastrymakers', zoals een paar jaar geleden.
Het Australische puntensysteem werkt dus heel anders dan het Amerikaanse greencardmodel. Sommige categorie?hoogopgeleide migranten kunnen in de VS zonder baangarantie vooraf een greencard krijgen maar per categorie gelden jaarlijkse quota. Het resultaat is behoorlijk beperkend, tenzij je bijvoorbeeld Nobelprijswinnaar bent.
Canada heeft een mix van puntensysteem, baangarantie vooraf en quota. Zo krijg je fors extra punten als je al een baan hebt. Maar als slot op de deur gelden er ook maximale quota. In Canada is op dit moment discussie of er met het rekening houden met tekorten niet altijd achter de feiten wordt aangehold. Voordat buitenlandse artsen aan het werk zijn, is de arbeidsmarkt vaak al weer veranderd.
Overeenkomst tussen landen als VS, Canada en Australië is wel dat deze landen stellen dat de samenleving niet duurzaam is zonder migratie. De vraag is of dat ook geldt voor Nederland en welk systeem het beste bij Nederland past. Ook in de visie van de PvdA moeten we ons arbeidsmigratiebeleid verruimen. Daarbij moeten we niet aarzelen selectief te zijn. Ook aanpassingen in het aanbod van sociale voorzieningen zullen nodig zijn.
De eerste aanpassing, op zo kort mogelijke termijn, ligt in de uitvoering door de IND. Een aanvraag voor een werkvergunning is op dit moment zwaar belast met bureaucratie, wachtlijsten en torenhoge legesheffingen, dat zelfs Philips-topman Kleisterlee bij de opening van het academisch jaar in Tilburg aangaf maanden, zo niet jaren bezig te zijn om excellente Indiase softwareontwikkelaars in het Eindhovense Natlab aan het werk te krijgen. Het beloofde snelle loket voor hoogopgeleide arbeidsmigranten is nog steeds niet geopend.
In de tweede plaats doen zich nu al specifieke tekorten voor op onze arbeidsmarkt. Daarbij gaat het in tegenstelling tot waar minister Verdonk van uitgaat, niet alleen om hoogopgeleiden die meer dan 45.000 euro verdienen, maar kan het ook gaan om vakmensen in de zorg, of de net afgestudeerde buitenlandse studenten van Rutte. De inkomensgrens van Verdonk is niet alleen willekeurig, maar selecteert ook niet op goede gronden. Het gaat voorbij aan de oplopende werkloosheid onder bepaalde soorten academici.
In de derde plaats is er een wereldwijde concurrentieslag uitgebroken om hoogopgeleide talenten in bedrijfsleven en wetenschap. Een slag die vooralsnog met vlag en wimpel wordt gewonnen door de Verenigde Staten. Australische universiteiten hebben dependances geopend in Zuidoost-Azië met als oogmerk talenten op te sporen en ze op te leiden.
De beste studenten vertrekken vervolgens naar Australië. Europa staat hier op een duidelijke achterstand. Individuele landen als Engeland en Duitsland hebben inmiddels speciale migratieprogramma's opgezet voor hoogopgeleiden. Het lijkt zaak dat binnen de Europese Unie een concurrerend model wordt opgezet, waarbij overigens nog steeds rekening kan worden gehouden met de specifieke arbeidsmarkt in de Europese regio's.
In alle gevallen is het duidelijk dat een versoepeling van arbeidsmigratie gepaard moet gaan met aanpassing van de toegang tot de Nederlandse sociale zekerheid. Voor tijdelijke arbeidsmigranten geldt geen sociale zekerheid en kan worden overwogen om opgebouwde sociale premies bij vertrek uit te betalen. Voor blijvende arbeidsmigranten geldt, naast de verplichting tot inburgering, dat rechten op sociale zekerheid geleidelijk kunnen worden opgebouwd. Opvallend is dat noch Verdonk noch Brinkhorst veel zegt over deze consequenties.
Zoals al in het PvdA-rapport Patijn beschreven, gaat onze voorkeur uit naar een selectief systeem met onderscheid naar opleidingsniveau en rekening houdend met tekorten op onze arbeidsmarkt. Wij zitten daarmee dichter bij Brinkhorst dan bij Verdonk. Helaas heeft Brinkhorst het kabinet niet achter zijn ideeën gekregen en haalt hij zelf greencards en puntensystemen door elkaar.
Het lijkt verstandig dat minister Verdonk haar voorstellen, die inmiddels bij de Kamer liggen, weer intrekt en het kabinet zich verdiept in hoe ervaren migratielanden als VS en Australië het aanpakken. Om vervolgens in onderlinge afstemming met de Europese partners snel een werkelijk concurrerend en selectief beleid voor arbeidsmigranten in te voeren.
Jeroen Dijsselbloem en Kris Douma zijn beiden kamerlid voor de PvdA.
(c) HFD 2004 alle rechten voorbehouden
terug
Artikel FD: Biowetenschap verdient meer aandacht kabinet
06.10.2004
Het is onbegrijpelijk dat het stimuleringsbudget voor bloeiende 'life sciences'-sector opgaat in een algemeen fonds voor technostarters
Gisteren besprak de Tweede Kamer met staatssecretaris Van Gennip van Economische Zaken de evaluatie van Biopartner. Dat is het programma dat de 'life sciences' de afgelopen jaren met subsidies, begeleiding, huisvesting en durfkapitaal ondersteunde. Biopartner moest startende ondernemingen in de de life sciences, ofwel biowetenschappen, stimuleren.
Sommige onderdelen van het programma zijn een succes. Er is een behoorlijk aantal startende ondernemingen. De basis is gelegd, de sector groeit, zowel wat betreft de omzet als de werkgelegenheid. Life sciences kan voor Nederland een winnaar worden.
De regering stelt dat het bij de stimulering van de life sciences van belang is om een lange adem te hebben. Desondanks is het einde van Biopartner nabij. Een deel wordt door Technopartner overgenomen. Maar een deel van de activiteiten, het budget en het netwerk gaat verloren. In de nabije toekomst is er voor Technopartner circa tien miljoen euro beschikbaar. Ter vergelijking: Biopartner kreeg jaarlijks ongeveer negen miljoen euro, maar bediende daarmee één sector, niet de hele kenniseconomie. Er is wel een doekje voor het bloeden: het 'Actieplan Life Sciences'. Dat klinkt ambitieus, maar helaas is het actieplan niet veel meer dan een boedelbeschrijving van de erfenis.
Een aantal factoren belemmert de groei van de sector life sciences. Een van de belangrijkste problemen voor starters in de sector is de beschikbaarheid van durfkapitaal. Het onderzoek en de ontwikkeling van life sciences-producten vergt hoge investeringskosten en veel tijd: tussen de zeven en tien jaar. Het grootste probleem zit niet in de allereerste fase van onderzoek, waar het nog om relatief kleine bedragen gaat. De volgende fases van klinische proeven zijn kapitaalintensief, terwijl het risico groot is. Grote ondernemingen lossen dit op door met andere bedrijven samen te werken. Kleine, startende ondernemers hebben die mogelijkheid vaak niet. Daarom is juist extra geld nodig om kansrijke projecten over de streep te helpen.
Kennis leidt nog niet tot te vermarkten producten. Daarom willen we dat de overheid mensen bij elkaar brengt die hebben bewezen kennis van zaken te hebben in de biowetenschappen. Want het gaat niet alleen om kennis, maar ook om kunde en kassa, zoals Philips-topman Kleisterlee terecht zegt. Samenwerking en leren van de ervaring van Organon, Solvay, Crucell en andere ondernemingen, misschien een verzelfstandigd Nederlands Vaccin Instituut, en een paar pioniers die het gelukt is een life sciences-bedrijf tot een succes te maken, dat is wat starters in de life sciences nodig om verdere groei mogelijk te maken.
De overheid zet haar geld te versnipperd in. Mede daardoor presenteren minstens zes regio's in Nederland zich als dé regio voor life sciences. In de wereldwijde economie is Nederland één regio. Zo moet Nederland zichzelf dan ook presenteren, en niet langer tijd verspillen aan getouwtrek tussen Leiden, Utrecht, Groningen, Amsterdam en andere steden over waar het zwaartepunt in Nederland ligt. De door de PvdA bepleite oprichting van een nieuw Technologisch Topinstituut voor de medische life sciences helpt die versnippering te doorbreken. Life sciences kan een belangrijke bijdrage leveren aan de economie. Maar de regering bewijst aan die stelling slechts lippendienst. Starters, financieringskapitaal, kennis van de markt - dat zijn de elementen die de overheid bij elkaar moet brengen om tot een succesvolle mix te komen. Niet aan de tekentafel, maar samen met onderzoekers en succesvolle ondernemers, samenwerkend in een Technologisch Top Insituut voor de life sciences.
KRIS DOUMA
(c) HFD 2004 alle rechten voorbehouden
terug
Gebrek aan durfkapitaal is rem op innovatief bedrijf
14.09.2004
Technostarters zouden drie jaar vrijgesteld moeten worden van betaling van vennootschapsbelasting. Ook zou de overheid het budget voor starterssubsidies moeten verhogen en een fiscale aftrekregeling moeten instellen voor innovatieve investeringen, meent PvdA-Kamerlid Kris Douma.
Dergelijke maatregelen zijn nodig, meent de PvdA, om belemmeringen voor de life sciences-sector weg te nemen. Want ondanks dat minister Brinkhorst (Economische Zaken) deze sector aangewezen heeft als een van de speerpunten van het innovatiebeleid, wordt die belofte volgens de grootste oppositiepartij niet waargemaakt.
Een van de grootste problemen voor de sector is het aantrekken van kapitaal, aldus Douma. "De regering noemt deze sector een speerpunt. Maar intussen wordt het budget wel fors teruggedraaid. De starterssubsidies van Biopartner zijn cruciaal voor beginnende ondernemers in de sector, en daar bezuinigt de regering de komende jaren flink op."
Het bericht dat EZ de subsidie voor innovatieprojecten op zou heffen om de verlaging van de vennootschapsbelasting te kunnen bekostigen, lijkt prematuur. De zogeheten IS-regeling werd juist vorig jaar ingesteld om innovatie te stimuleren.
Een ander probleem voor de sector is de regionale versnippering, stelt Douma. Minstens zes regio's profileren zich als de regio voor life sciences. Volgens de PvdA zou er in Nederland een technologisch topinstituut moeten komen. De partij denkt dat Utrecht hoge ogen zal gooien, maar wil in ieder geval extra geld vrijmaken voor de oprichting van nieuwe technologische topinstituten in Nederland.
Terwijl Nederland op grond van vestigingsfactoren een aantrekkelijk vestigingsland is, is ons land toch geen grote speler; Nederland neemt 4% van de Europese farmaceutische productie voor zijn rekening, zo blijkt uit onderzoek van Cap Gemini. Andere gegevens over de sector: van de top-20 bedrijven in de farmacie zijn er maar twee actief in farmaceutische productie in Nederland, maar geen van beide heeft hier een onderzoekspoot. Bedrijven die in Nederland actief zijn in life sciences zijn Akzo Nobel, DSM en Solvay. Nieuwere spelers zijn bijvoorbeeld Crucell, Isotis, Genzyme en GenMab.
Deze bedrijven noemen een aantal factoren voor het feit dat weinig bedrijven uit die sector wortel schieten in ons land, zoals het gebrek aan risicokapitaal. De trajecten bij de ontwikkeling van medicijnen zijn lang, risicovol en kostbaar, aldus de bedrijven. Zelfs de grote spelers moeten de krachten bundelen om te kunnen ontwikkelen. Investeerders willen niet deelnemen in de meest risicovolle en dure onderzoeksfases. Vandaar de roep om meer durfkapitaal en regelingen voor starters. Ook de uitgebreide regelgeving voor dier- en humane proeven maakt onderzoek in Nederland duurder dan in niet-westerse landen.
Daardoor worden steeds meer proeven gedaan in landen zonder of met zeer minimale regelgeving voor dier- en humane experimenten. Ook zou er een Europees patent moeten komen.
terug
Artikel FD: Code-Tabaksblat ontbeert toezicht
11.08.2004
De naleving van de code Tabaksblat wordt niet gecontroleerd. Volgens de wet zijn bestuurders en commissarissen op grond van het enquêterecht aan te spreken op onjuiste mededelingen in het jaarverslag. Eerlijkheid duurt het langst, maar hoe lang moet je als aandeelhouder of andere belanghebbende wachten op je gelijk?
Voor werknemers geldt bovendien dat het enquêterecht voor ondernemingsraden niet bestaat. Wij zijn van mening dat het ongewenst is dat de controle op de naleving van de code niet afdoende is geregeld. Herstel van vertrouwen wordt slechts bereikt als ook de inhoudelijke controle van de naleving van de code eenduidig is geregeld. Zonder eenduidig toezicht op de naleving van de code Tabaksblat wordt de verwachtingskloof tussen ondernemingen en het publiek alleen maar groter.
Wij voorspellen een belangrijk maatschappelijk probleem bij de code Tabaksblat, wanneer ondernemingen verklaren aan de code te voldoen, maar dat in feite niet het geval is. In dat geval handelen ondernemingen in strijd met de wettelijk verankerde code. Wie controleert de naleving? Wie constateert en rapporteert deze onjuistheid? Als illustratie van dit probleem verwijzen wij naar het jaarlijkse onderzoek van door PIRC dat in 2003 constateert dat slechts 34% van de Engelse ondernemingen volledig aan de Engelse Higgs code voldoet, terwijl 58% zelf aangeeft volledig aan de code te voldoen.
Net als de commissie Tabaksblat verwacht het kabinet nogal veel van de aandeelhouders. Zij zijn de enige aangewezen partij die expliciet belast worden met de controle op de naleving. Wij zijn van mening dat van aandeelhouders te veel wordt verwacht. Uit onderzoek dat is uitgevoerd op instigatie van de voormalig minister van Financiën blijkt immers dat de algemene vergadering van aandeelhouders slechts een “belangrijk forum is voor discussie met bestuurders en commissarissen.” De rol van aandeelhouders gaat echter niet veel verder. Bovendien beschikken aandeelhouders niet over de mogelijkheid en middelen de verantwoordingsinformatie adequaat te controleren.
De regering is - bij monde van Minister Zalm - niet eenduidig over de controle op naleving. In antwoord op kamervragen antwoordt Minister Zalm mondeling dat de AFM (actief) controleert of bedrijven Tabaksblat toepassen dan wel het afwijken uitleggen. Terwijl in antwoord op kamervragen naar de Eerste Kamer dezelfde Minister schriftelijk over handhaving stelt. “Handhaving betekent dat de AFM controleert of er een paragraaf als bedoeld in artikel 2:391 lid 4 in het jaarverslag staat, niet of de inhoud van die paragraaf naar het inzicht van de AFM blijk geeft van goede corporate governance.” Ook is onduidelijk hoe ver de controle door de accountant strekt. Vooralsnog lijkt die alleen verantwoordelijk voor de controle op de vraag of het jaarverslag ook een zogenaamd corporate governance verslag bevat. Of bijvoorbeeld het interne risicobeheersings- en controlesysteem adequaat functioneert lijkt geen onderwerp van inhoudelijke toetsing.
Ten slotte signaleren wij het probleem dat nieuwe vormen van verslaggeving worden vereist door de code Tabaksblat waarvoor geen inhoudelijke controle wordt voorgeschreven. Het remuneratierapport van de commissarissen over de bezoldiging van bestuurders moet bijvoorbeeld in ieder geval op de website worden geplaatst. Slechts over een deel van deze gegevens over bezoldiging wordt vereist dat de vennootschap deze opneemt in de toelichting op de jaarrekening. Controle van de informatie op de website is niet vereist. Terwijl controle van de jaarrekening is toebedeeld aan de externe accountant. Wie controleert de gegevens die wel –- op de website – worden gepubliceerd, maar niet in de jaarrekening?
Kris Douma is PvdA-kamerlid en woordvoerder corporate governance.
Remko Renes is werkzaam bij KPMG Accountants en docent corporate governance, Universiteit Nyenrode.
terug
Artikel FD: Stop met subsidies, versterk de markt
21.04.2004
Aan de tekentafeleconomie van EZ moet een einde komen. Investeer in onderwijs, schrap subsidies, steun fiscaal en maak sterke clusters van bedrijven sterker.
Laurens Jan Brinkhorst, minister van Economische Zaken (EZ), maakt een grote misser in het innovatiebeleid. Hij denkt de markt te kunnen sturen. De overheid moet de markt echter niet sturen, maar volgen en zorgen voor een aantrekkelijk vestigings- en investeringsklimaat.
Onze nationale innovatietrots Philips heeft het vaak moeilijk met de consument. De beste videotechniek, maar de consument koos anders. Als eerste digitale cassettebandjes en een film-, informatie- en spelstation met digitale informatiedragers, maar de consument koos anders. Technologie creëert geen winnaars, maar de markt kiest de winnende technologie. Het kabinet weet het echter beter en denkt de markt te kunnen verslaan in de keuze van winnende technologieën. Ict, life sciences, nanotechnologie en katalyse zijn de paradepaardjes van EZ. Brinkhorst steekt zijn geld 'liever in biotechnologie dan in scheepsbouw'. Het is een kenmerkende uitspraak voor een minister die gelooft in een maakbare markt. Winnaars selecteer je niet vanachter de tekentafel. Je kunt beter de winnaars van de markt ondersteunen.
Die logica leidt tot het afschaffen van subsidies aan het bedrijfsleven. Subsidies zijn een dirigistisch instrument. De overheid bepaalt wanneer je wel en niet in aanmerking komt voor steun. Bovendien dragen subsidies nauwelijks bij aan het vestigings- en investeringsklimaat in Nederland. Als internationale concerns twijfelen over een vestiging in Nederland speelt wel het fiscale regime een rol. Momenteel verliest Nederland van Frankrijk, waar nieuwe bedrijven drie jaar geen belasting betalen, of van Canada, waar de overheid langs fiscale weg
tot zestig procent van de kosten van innovatie voor haar rekening neemt.
Met het afschaffen van de subsidies aan het bedrijfsleven is zeker 350 miljoen euro te verdienen. De PvdA wil dat bedrag gebruiken voor een nieuw fiscaal instrument: de innovatieve investeringsaftrek. Deze aftrek geeft de mogelijkheid de investeringslasten van procesinnovaties, onderzoeksfaciliteiten, marktklaar maken van producten of derdegeldstroomonderzoek af te trekken van de vennootschapsbelasting. Daarbij moet worden gewerkt met tax credits (negatieve belasting) voor bedrijven die nog geen winst maken. Vanwege het belang van duurzaamheid bepleiten we een speciale categorie voor milieu-innovaties en meer energie-investeringsaftrek.
Deze week heeft een kamermeerderheid ons gesteund in het streven naar meer belastingvoordeel en minder subsidies. Een opmerkelijke coalitie van VVD, Groen Links en LPF koos met ons voor een andere koers dan de minister. Brinkhorst moet zijn beleid dus aanpassen.
Er zijn echter nog andere zorgen. Achterblijvend onderwijsrendement, onvoldoende hoogwaardige kennisvalorisatie voor kennisintensieve bedrijven, achterblijvende r&d in het mkb, wegvallende fondsen voor venture capital en onvoldoende slimheid in aanpassing van arbeidsprocessen en marketing. De Innovatienota van Brinkhorst staat er amper bij stil, laat staan dat ze worden voorzien van een analyse. Erger nog, het kabinet bezuinigt op onderwijs, weigert te sturen op de economische spin-off van wetenschappelijk onderzoek en pompt geld in starters in plaats van het achterliggende probleem, het gebrek aan investeringsbereidheid, aan te pakken.
De overheid moet juist investeren in onderwijs. Minder achterstanden, meer diploma's in het beroepsonderwijs, een competitiever hoger onderwijs met een studiefinanciering die zorgt voor de toegankelijkheid van alle opleidingen.
Valorisatie moet een sterker onderdeel worden van het wetenschapsbeleid. Niet alleen een publicatie, ook een patent is een wetenschappelijk resultaat. Om zeker te zijn dat wetenschappelijk onderzoek meer zal opleveren, moet de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek haar geldstroom meer sturen op economische spin-off.
Verder moet de overheid durf tonen in het ondersteunen van succesvolle netwerken van bedrijven. Het Finse succes is het succes van Nokia. Het Nederlandse succes is dat van Philips, ASML, Shell, DSM, Akzo Nobel, Océ en Unilever, van Food Valley Wageningen en High Tech Campus Eindhoven, van de Rotterdamse haven, van teelt en logistiek van bloemen, watermanagement, maritieme activiteiten en van een sterke zakelijke dienstverlening. Het ondersteunen van ontwikkelingen in dit soort succesvolle clusters is een belangrijke overheidsrol.
Zorg dat regels niet belemmeren, investeer in infrastructuur, participeer in startersfaciliteiten, kenniscampussen en technologische topinstituten, koop als eerste innovaties in, vervul een rol als intermediair en breng bedrijven, kennisinstellingen en afnemers bij elkaar.
We pleiten voor een beleid dat zich richt op gunstige randvoorwaarden en een marktvolgende, ondersteunende rol van de overheid. De regering droomt van technologieën, maar heeft nog weinig begrepen van ondernemen in een mondiale kenniseconomie. Als iets niet innovatief is, is dat het Nederlandse innovatiebeleid. Aan de tekentafeleconomie van EZ en het maakbaarheidsdenken van subsidiefabriek Senter moet een einde komen. In plaats daarvan pleiten wij voor investeringen in onderwijs, een aantrekkelijker fiscaal regime en beleid dat sterke bedrijvenclusters ondersteunt.
Martijn van Dam en Kris Douma zijn leden van de Tweede Kamer voor de PvdA
terug
Artikel FD: Help Van der Veer de winter door
17.02.2004
Net nu Shell zich na missers in het verleden (Ken Saro-Wiwa en Brent Spar) rekenschap ging geven van haar maatschappelijke verantwoordelijkheid, wijzen aandeelhouders dit af. Maar topman Jeroen van der Veer zegt terecht dat eenzijdige aandacht voor winst op de langere termijn funest kan zijn. Die harde les heeft Shell de afgelopen jaren geleerd. Ondertussen is Ahold, dat ook de eerste stappen op het terrein van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) had gezet, na de financiele schandalen van het afgelopen jaar terug bij af. Alle MVO-initiatieven zijn gestopt of liggen op hun gat. Economische tegenwind dreigt de opkomst van MVO te ondermijnen. Het moment is aangebroken om de koplopers te steunen en een standaard te formuleren waaraan alle ondernemingen zich moeten houden. Dat schept eerlijke concurrentieverhoudingen. Nu de code Tabaksblat er ligt vinden PvdA en Groen Links het tijd dat er ook een wettelijk verankerde code komt voor maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Behalve Shell hebben ook ander ondernemingen de afgelopen jaren stappen gezet op MVO, zoals RABO, Unilever en TPG Post. Recent bleek echter uit onderzoek van Berenschot dat het aantal bedrijven dat verantwoording aflegt over MVO niet verder is toegenomen. Er is een kopgroep, maar door de slechte economische situatie lijken ondernemingen hun aandacht weer te verleggen, soms uit eigen beweging, zoals bij Ahold, soms onder druk van beleggers. Die tegenwind zorgt ervoor dat er behoefte ontstaat aan een level playing field, waarin bedrijven niet onder het minimum aan MVO-verplichtingen heen zakken. Daar draagt een landelijke MVO code met minimumnormen a la Tabaksblat aan bij.
Consumenten zijn cruciaal als het gaat om de daad bij het woord te voegen. Bijna iedereen vindt dat niemand mag profiteren van goedkope produkten die ten koste gaan van het milieu of dierenwelzijn, of welke via uitbuiting of zelfs slavernij tot stand zijn gekomen. Maar daarvoor dient men wel over de vereiste informatie te beschikken. De keuze wordt gemakkelijker als je weet wat er achter een produkt zit, een ‘comply or explain’ code maakt duidelijk welke bedrijven goed scoren en welke niet. Dan kunnen consumenten vergelijken en werkelijk verantwoorde keuzes maken.
Er gebeurt al wel het een en ander. De Raad voor Jaarverslaggeving heeft een handleiding opgesteld over hoe bedrijven verslag kunnen doen over economische, milieu- en sociale aspecten van het ondernemen. In Nederland zijn multinationals al gebonden aan minimum uitgangspunten en richtlijnen van de OESO. De OESO-richtlijnen werken echter alleen achteraf. De OESO-richtlijnen komen pas in beeld als bij het Nationaal Contactpunt een klacht wordt ingediend. De publicitaire effecten van zo’n klacht zijn aanzienlijk, zelfs als die klacht achteraf onterecht blijkt te zijn. Een keuze voor een MVO-code en openbare verslaglegging creëert een level-playing field en maakt het beter mogelijk de bokken van de schapen te scheiden.
Een MVO-code moet breed worden gedragen. Het is wenselijk dat bedrijven en maatschappelijke organisaties bij de opstelling worden betrokken. Een MVO-code moet ruimte bieden voor die verscheidenheid. Dat kan worden bevorderd door te werken met het principe ‘comply or explain’. Bedrijven houden zich aan de richtlijnen van de code of leggen uit waarom ze dat niet doen of niet kunnen. PvdA en Groen Links roepen op tot instelling van een Commissie van ondernemingen en maatschappelijke organisaties om een MVO-code te ontwikkelen. Zo’n initiatief is een steun in de rug van Jeroen van der Veer van Shell en andere topmanagers die MVO serieus nemen.
Kris Douma, Bert Koenders (beide Kamerleden voor de PvdA) en Kees Vendrik (kamerlid voor Groen Links)
terug
Opinie Financieel Dagblad
09.10.2003
De PvdA-visie op de code-Tabaksblat
door Wouter Bos en Kris Douma
De Partij van de Arbeid vindt sterke en actieve aandeelhouders van belang voor goed ondernemingsbestuur. Maar zij vormen slechts één van de vele partijen die gebaat zijn bij goed ondernemingsbestuur. Werknemers en klanten zijn dat ook, net als omwonenden, belangstellende burgers en latere generaties. Te makkelijk wordt verondersteld, ook in de reacties op de aanbevelingen van de commissie-Tabaksblat, dat al deze belangen terugkomen in het eigenbelang van de aandeelhouder. De redenering is dat aandeelhouders als vanzelf rekening houden met al deze belangen omdat, als ze dat niet doen, de waarde van het aandeel daalt via de dalende reputatie.
Dit is een naïeve visie. Te vaak hebben we gezien dat het belang van een stijging van de aandelenkoers op korte termijn het wint van de belangen van de onderneming, werknemers, klanten en burgers, kortom de ‘stakeholders’, op lange termijn. We moeten ons ondernemingsbestuur dus niet op dit drijfzand bouwen, maar een benadering hanteren waar niet de ‘shareholder’ centraal staat, maar de stakeholder.
Vanuit dat perspectief hebben wij naar de voorstellen van de commissie-Tabaksblat gekeken en hebben op drie punten wensen.
Allereerst de de topinkomens. Tabaksblat pleit voor verantwoording, transparantie en een prestatiebeloning die aan concrete doelstellingen is gebonden. Dat is een terechte invalshoek, maar dit betekent niet dat de overheid helemaal niets moet doen. Het is wel degelijk mogelijk en wenselijk om excessieve beloningen en exit-regelingen fiscaal te ontmoedigen. Dat willen we dus ook.
In de concept-code staat nu een eigenaardigheid, namelijk maximering van de flexibele beloning. Dit kan er in de praktijk toe leiden dat het vaste salaris enorm stijgt. Dat is onwenselijk. Als mensen veel verdienen hebben we dat liever omdat ze goed presteren dan dat ze grote sommen opstrijken ongeacht hun prestaties. Deze aanbeveling van Tabaksblat mag dus verdwijnen.
De code zegt te weinig over de persoonlijke verantwoordelijkheid van topbestuurders, vanwege hun voorbeeldfunctie naar andere bestuurders, werknemers en de samenleving. Daarom steunen wij het AFM-voorstel voor een financiële integriteitstoets.
Daarnaast hebben topbestuurders ook zelf een verantwoordelijkheid bij het aanvaarden van zeer genereuze beloningen. We kunnen het commissarissen die met vraag en aanbod in een onvolkomen markt van topbestuurders worden geconfronteerd, minder aanrekenen dat zij excessieve beloning fiatteren dan de topbestuurders die daarom vragen. Je hoeft echt niet net als Lubbers je hele salaris aan je werkgever terug te storten om toch te laten zien dat leiderschap in een onderneming en de daarbij horende voorbeeldfunctie ook een morele dimensie kent die tot enige matiging in salariseisen kan leiden.
Na Tabaksblat is de discussie over de toekomst van het structuurregime weer opgelaaid. Wat ons betreft gaat die hand in hand met de discussie over beschermingsconstructies; bij beide speelt immers terecht de vraag een rol of er een verstandig evenwicht tussen continuïteit en dynamiek is gevonden. Ons uitgangspunt is dat in de afweging tussen continuïteit en dynamiek, de laatste niet steeds weer aan het kortste eind mag trekken. Dus zijn beschermingsconstructies in beginsel tijdelijk en staan ze transparant in de jaarrekeningen.
Heeft dit ook implicaties voor het structuurregime? Wellicht, maar we moeten het kind niet met het badwater weggooien. Het structuurregime biedt het grote goed van onafhankelijk toezicht en realiseert een evenwicht tussen werknemers en aandeelhouders bij de invloed op het ondernemingsbestuur. Zolang aan die doelstellingen niet wordt getornd, denken wij graag mee over betere manieren om ze te realiseren. Het structuurregime in de huidige vorm is voor ons niet heilig.
Ten slotte een concreet voorstel. Zo is het belangrijk dat bedrijven niet alleen op winst koersen maar ook rekening houden met consumentenbelangen, mensenrechten en ecologie. Ook zijn er codes waarvan iedereen, inclusief de grote werkgeversorganisaties, zegt dat ze prima zijn en eigenlijk door bedrijven toegepast moeten worden. En tenslotte vindt iedereen dat je zo’n code niet dwingend op kunt leggen aan bedrijven. Dan is de oplossing simpel. Stel bijvoorbeeld de Oeso-code over maatschappelijk verantwoord ondernemen centraal, leg deze niet dwingend op, maar vraag van bedrijven zich te verantwoorden als ze de code niet uitvoeren. Pas toe of leg uit, een kleine moeite.
Wouter Bos en Kris Douma zijn PvdA-kamerleden. Dit artikel is een verkorte versie van het college dat fractieleider Bos woensdag aan de Rijksuniversiteit Groningen hield over Corporate Governance. Zie ook www.wouterbos.nl
terug
Artikel FD "Harmonisatie regels en strenger toezicht"
05.03.2003
Ahold-zaak vraagt harmonisatie regels en strenger toezicht
Op 24 februari daalde het aandeel Ahold met 63 procent. De dagen daarna zette de daling door. De winst van de Amerikaanse Ahold-dochter US Foodservice bleek kunstmatig hooggehouden, zodat managers bij dat bedrijf fikse bonussen konden binnenhalen. De crisis die nu plaatsvindt gaat ten koste van vele pensioenbeleggingen, werknemers en klanten en tast het vertrouwen in de economie nog verder aan.
Drie lessen trekken wij: de noodzaak van strengere en internationaal afgestemde boekhoudregels en het grote belang van externe controle door accountants en toezicht hierop. Verder moet, net als in de VS, in Nederland onderzocht worden of beperkingen moeten gelden voor hedge funds die agressief speculeren op situaties als bij Ahold.
De crisis rond Ahold staat niet op zich. Andere bedrijven, zoals Enron, gingen Ahold voor in een grote koersval. Toch ligt een vergelijking met Enron niet voor de hand. Bij Ahold lijkt er geen sprake van moedwillige financiële fraude op brede schaal, door de top van het bedrijf geëntameerd. De top van Ahold heeft direct actie ondernomen nadat bij onderzoek van de externe accountant onjuiste winstcijfers aan het licht kwamen. Met een bankenconsortium werd voldoende liquiditeit voor het concern gegarandeerd. Verder trokken twee topmannen terecht de onvermijdelijke conclusies en kondigden hun vertrek aan. In de politiek hebben we wel eens voorbeelden gezien waarbij de ministeriële verantwoordelijkheid niet zo zwaar werd opgevat. Wel moet uitgezocht worden of er met voorkennis gehandeld is en of de beurs de handel had moeten opschorten.
De eerste les uit het Ahold-drama betreft het principiële gat dat gaapt tussen de Nederlandse en Amerikaanse boekhoudregels. Vanwege de internationale vertakkingen van het Nederlandse bedrijfsleven is een internationale aanpak gewenst. Met Europees commissaris Bolkestein pleiten wij voor spoed in de harmonisatie van boekhoudregels.
Harmonisatie zal enerzijds de strenge richting moeten volgen die de VS hebben ingezet. Maar accountancy in de VS is 'rule based'; als er geen regel is die iets verbiedt, is het dus toegestaan. In Nederland daarentegen is accountancy 'principle based'. De Nederlandse accountant controleert goed koopmansgebruik en handelt niet alleen naar de letter maar ook in de geest van de regelgeving, 'substance over form'. Bij harmonisatie prevaleert deze Nederlandse aanpak, want met meer regels alleen kom je er niet. Zij zullen met verstand en gevoel moeten worden toegepast. Fraude zal echter bij elke vorm van boekhoudregels mogelijk blijven.
De externe controle door accountant Deloitte & Touche kwam voor Ahold en zijn aandeelhouders te laat tot het inzicht dat er sprake was van boekhoudkundige malversaties in 2000 en 2001. De kwaliteit van de externe verslaglegging en controle door accountants behoeven dus verbetering. Alle grote ondernemingen zouden moeten beschikken over onafhankelijke auditcommissies die toezien op het werk en de rapportages van de accountant en rechtstreeks rapporteren aan de raad van commissarissen. Die auditcommissies zouden ook zeggenschap moeten hebben over de interne audits. Het toezicht hierop door de Autoriteit Financiële Markten moet sterker. We moeten niet alles overlaten aan de Amerikaanse autoriteiten.
Een tweede les is dat bonus- en optieregelingen vaak te eenzijdigzijn gekoppeld aan de winsten. Andere prestatie-indicatoren als klanttevredenheid, productvernieuwing, medewerkermotivatie of bijdragen aan maatschappelijke doelen moeten deel uitmaken van een gebalanceerd bonusprogramma. In de jacht op opties en bonussen lijken managers veel ondergeschikt te maken om mooie winstcijfers te produceren. Minister Hoogervorst wil onderzoek naar de relatie tussen optieregelingen en de sturing van winstcijfers. Wachten op de resultaten hoeft niet. Aandeelhouders en ondernemingsraad moeten meer zeggenschap krijgen over bonus- en optieregelingen. Optieregelingen zouden breed gedragen moeten zijn en op korte termijn ten laste van de winst- en verliesrekening moeten worden gebracht.
Ten slotte lijken agressieve beleggers, hedge funds, te speculeren tegen Ahold en daarmee de beurskoers verder te destabiliseren. Hedge funds bieden bij een daling van de koers aandelen ter verkoop aan die ze zelf niet hebben. Ze gaan ervan uit dat ze die aandelen op een later moment tegen een lagere koers kunnen inkopen. In de VS overweegt toezichthouder SEC verscherping van de regels voor hedge funds Ook in Nederland moet aanscherping onderzocht worden.
Een nieuw kabinet moet snel met maatregelen komen en zich Europees en internationaal inspannen om tot betere accountancyregels en toezicht hierop te komen. Alleen zo kunnen we het vertrouwen van beleggers en burgers herstellen en de negatieve effecten van fraude en beursspeculatie voor de economie beheersbaar maken.
Kris Douma
Frank Heemskerk
terug